Kliknij, aby doda stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzie księga gości napisz do nas
BIAΧSTOK (ul. Mi雟ka)

Cmentarz 篡dowski w obr瑿ie przedwojennych ulic Sura窺kiej, Mi雟kiej, Sosnowej i Odeskiej zosta za這穎ny wed逝g r騜nych 廝鏚e w 1752, 1761, 1764 lub 1766 r. Wiadomo, 瞠 w 1752 r. Adam Ochremowicz i Marcin Adamczuk sprzedali kaha這wi bia這stockiemu grunt z przeznaczeniem "na mogi趾i 篡dowskie".

Cmentarz "na przedmie軼iu suraskim" wzmiankowano m.in. w Inwentarzu z 1772 r.: "W po逝dniowej cz窷ci miasta ( ... ) mi璠zy cmentarzem luterskim a prawos豉wnym 鈍. Magdaleny znajduje si wielki, g瘰to zadrzewiony cmentarz 篡dowski. (.) Kierkut, czyli mogi趾i 篡dowskie wko這 dylami oparkanione"". Pod koniec XVIII w. cmentarz zajmowa dzia趾 o powierzchni ok. 0.8 ha, na planie zbli穎nym do nieregularnego prostok徠a.

Cmentarz s逝篡 jako miejsce poch闚ku do 1890 r., kiedy - w zwi您ku z zape軟ieniem oraz powszechn w XIX w. tendencj do przenoszenia miejsc poch闚ku poza teren zabudowany - doz鏎 b騜niczy w Bia造mstoku za這篡 cmentarz przy ul. Wschodniej. W okresie mi璠zywojennym cmentarz by otoczony kamiennym murem, posiada ozdobn bram, jego powierzchnia wynosi豉 ok. 2 ha.

Cmentarz na planie Bia貫gostoku z 1935 r. 毒鏚這: www.mapywig.org.

Cmentarz na planie Bia貫gostoku z 1935 r. 毒鏚這: www.mapywig.org.

Jan Glinka, archiwista i historyk Bia貫gostoku, w notatce z 1938 r. tak opisa cmentarz: "Od bramy wej軼iowej w kierunku po逝dniowym, z nachyleniem ku zachodowi r闚nolegle do ulicy Mi雟kiej (jej odcinka prostego), przez ca造 cmentarz ci庵nie si pasmo grob闚 rabin闚, wzgl璠nie 砰d闚 najwa積iejszych. Blisko bramy na pocz徠ku wzg鏎za jest gr鏏 rabina Kalmana, syna Moj瞠sza J霩efa. Napis na kamieniu wymienia jego imi, imi ojca, informacj, 瞠 prowadzi wy窺z szko喚 rabinack, wreszcie, 瞠 zmar w 1789 r. W tym samym pasmie, ale ju w g喚bi cmentarza, gdzie wzg鏎ze zaczyna si obni瘸, jest gr鏏 Izaaka Zab逝dowskiego zmar貫go w 1865 roku. Nagrobek sk豉da si z czterech p造t, pokrytych bogatymi p豉skorze嬌ami w stylu empire i rokoko. P豉skorze嬌y przedstawia造 budowle ufundowane przez zmar貫go: b騜nic przy ulicy 砰dowskiej, szpital 篡dowski przy ul. Pierackiego. W tym瞠 pasmie znajduje si gr鏏 Moj瞠sza Wolfa, rabina cadyka zmar貫go w 1830 roku. W御ka p造ta granitowa wmurowana w grobowiec rabina Wolfa nosi 郵ady przebudowy w pocz. XX w. P造ta bez zmian. W r. 1920 podczas inwazji bolszewickiej, chowano na starym cmentarzu z powodu obaw prowadzenia pogrzeb闚 do oddalonego cmentarza nowego. Pochowano w闚czas na star. cmentarzu oko這 50 zw這k, w zachodniej jego cz窷ci, w stronie ulicy Odeskiej".

Podczas drugiej wojny 鈍iatowej Niemcy cz窷ciowo zdewastowali cmentarz. Po zako鎍zeniu wojny obiekt stopniowo niszcza - kradziono nagrobki, na jego teren wywo穎no 鄉ieci i piach z okolicznych bud闚. Decyzj w豉dz cmentarz zosta zasypany - urz康zono na nim Park Centralny, wzniesiono Bia這stocki Teatr Lalek oraz amfiteatr. Cz窷 macew wykorzystano do budowy murk闚 przy Rynku Ko軼iuszki oraz wy這瞠nia fontanny przy ul. Legionowej. Niemal wszystkie naziemne 郵ady cmentarza - poza pozostawion jedn macew - uleg造 zatarciu. Niekt鏎e odnalezione i odzyskane nagrobki (m.in. z wzmiankowanych uprzednio murk闚 i fontanny) przewieziono na cmentarz przy ul. Wschodniej.

tekst: Krzysztof Bielawski
毒鏚這:
D. Stankiewicz, 砰dowskie cmentarze, miejsca egzekucji, zbiorowe mogi造 wojenne, [w:] D. Bo熥owski, E. Rogalewska, J. Sadowska, Kres 鈍iata bia這stockich 砰d闚, Bia造stok 2013.
T. Wi郾iewski, Cmentarze 篡dowskie w Bia造mstoku, [w:] Studia Podlaskie, t. II, red. H. Parafianowicz, J. Urwanowicz, A. Wycza雟ki, Bia造stok 1989.

Teksty i zdj璚ia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl s chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materia堯w mo磧iwe wy陰cznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzie księga gości napisz do nas