Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
BRZEŚĆ KUJAWSKI

Początki osadnictwa żydowskiego w Brześciu Kujawskim (w języku jidysz: Brisk de Kojawi) datuje się na XVI wiek, choć niewykluczone, że mieszkali tu wcześniej. Wiadomo, że w 1538 roku zagwarantowano Żydom prawo posiadania w mieście piętnastu domów. W 1565 roku w mieście odnotowano osiemnaście żydowskich domów oraz dom szkolnika, czyli osoby pełniącej funkcję woźnego w synagodze. W okresie potopu szwedzkiego wojska hetmana Czarnieckiego w kilkunastu miastach Wielkopolski przeprowadziły pogromy ludności żydowskiej, mszcząc się w ten sposób za domniemaną współpracę z najeźdźcą. Te tragiczne wydarzenia nie ominęły Brześcia. Zenon Guldon i Jacek Wijaczka w swym opracowaniu zatytułowanym: "Ludność żydowska w Wielkopolsce w drugiej połowie XVII wieku" tak opisują te zajścia: "Wojska polskie 15 kwietnia 1656 roku wycięły około 100 rodzin w Brześciu. Wśród zamordowanych, z których 48 znanych jest z imienia, znalazł się także rabin Josua syn Józefa. Jemu i pozostałym zaproponowano uratowanie życia w zamian za przyjęcie chrztu. Odrzucili jednak tą propozycję i wybrali śmierć." W 1674 roku w Brześciu mieszkało trzydziestu dwóch wyznawców judaizmu.

Zapewne "złoty wiek" Żydów z Brześcia Kujawskiego przypadł - podobnie jak w innych miastach - na XIX wiek. O ile w 1765 roku w mieście mieszkało 164 Żydów, to ich liczba w 1897 r. wynosiła 678 osób. Podstawę ich utrzymania stanowiły handel i krawiectwo. W chwili wybuchu II wojny światowej, w Brześciu było około 630 osób pochodzenia żydowskiego. Naziści poddali ich dotkliwym represjom. Brzeska synagoga została spalona. Wiele osób deportowano do obozów pracy przymusowej. Pozostałych w Brześciu około czterystu Żydów wywieziono do getta w Łodzi, skąd później trafili do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.

Cmentarz żydowski w Brześciu Kujawskim powstał przy obecnej ul. 11 Listopada. Do 1830 roku było to również miejsce pochówku Żydów z pobliskiego Włocławka. Cmentarz był ogrodzony, przy wejściu znajdował się drewniany dom przedpogrzebowy. W 1930 roku powiększono teren nekropolii, zakupując kolejną działkę. Stara i nowa część zajmowała łącznie powierzchnię 1,5 morgi. Nekropolia została zniszczona przez nazistów. Jeden z byłych mieszkańców Brześcia Kujawskiego w liście do naszej redakcji napisał: "Kirkut był przepiękny - pamiętam go z dzieciństwa. Grobowce były bardzo bogate - głównie z czarnego marmuru, prawie każdy był ogrodzony balustradami kutymi ze stali. Dziś nie ma po nim śladu. Po wojnie rabowali go złodzieje, później wandale i bezmyślne dzieci. Potem wybudowano w tym miejscu basen".

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: Sławomir Topolewski
Bibliografia:
T. Kawski "Gminy żydowskie pogranicza Wielkopolski, Mazowsza i Pomorza w latach 1918-1942"
"Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust"

Z. Guldon, J. Wijaczka "Ludność żydowska w Wielkopolsce w drugiej połowie XVII wieku"

Brześć Kujawski - cmentarz żydowski
Wzgórze cmentarne
Brześć Kujawski - basen w miejscu cmentarza żydowskiego
Basen w miejscu cmentarza żydowskiego
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Brześcia Kujawskiego i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas