Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
CIECHOCINEK

Początki osadnictwa żydowskiego w Ciechocinku przypadają na koniec XIX wieku. Pierwsze rodziny żydowskie przybyły do tej miejscowości z Raciążka i Służewa. Jeszcze w latach siedemdziesiątych dziewiętnastego stulecia Żydzi odgrywali minimalną rolę w mozaice ludnościowej tej miejscowości, kiedy to na około 1.300 mieszkańców Ciechocinka, wyznawców judaizmu było trzydziestu. Dla porównania, w tym samym czasie w Aleksandrowie Kujawskim było ich czterdziestu, a w Raciążku - osiemnastu. W przypadku dynamicznie rozwijającego się Ciechocinka powolny wzrost liczby Żydów wynikał z postanowienia Rady Administracyjnej z 1856 roku, zabraniającego im osiedlania się w dobrach rządowych, gdzie były zakłady górnicze, oraz stawania w nich do licytacji na jakiekolwiek dzierżawy. Znoszenie tego typu ograniczeń spowodowało, że liczba Żydów w uzdrowisku bardzo szybko wzrastała, dochodząc w 1909 r. do 280 osób, co stanowiło 14,3% całej populacji miasteczka. Należy również pamiętać, że Żydzi zawsze stanowili dużą część liczby osób leczących się w Ciechocinku. Według statystyk, już w 1869 r. wśród 1.047 kuracjuszy było ich 243, a w 1872 roku na 1.932 kuracjuszy dwustu szesnastu było pochodzenia żydowskiego. Częstym gościem w Ciechocinku bywał cadyk z Góry Kalwarii, jeden z najbardziej znanych i wpływowych przywódców chasydów na ziemiach polskich.

Lampa chanukowa z Ciechocinka
Lampa chanukowa z Ciechocinka. Eksponat ze zbiorów Muzeum Narodowego.

W 1880 roku Żydzi w Ciechocinku mieli już dom modlitwy wraz ze szkołą, ale wniesiona wówczas przez Abrahama Jelekiewicza i Ejzyka Pragera prośba do generała-gubernatora o oddanie im bezpłatnie gruntu pod budowę synagogi i szpitala została odrzucona. Odmowę argumentowano faktem, że na stałe nie mieszka jeszcze w Ciechocinku dostateczna liczba rodzin żydowskich, których dla otrzymania zgody powinno być osiemdziesiąt.

W 1916 r. Żydzi z Ciechocinka założyli własny cmentarz, a dwa lata później powołano do życia gminę wyznaniową Ciechocinek-Służewo. Gmina wyznaniowa stanowiła podstawę organizacji życia społeczno-religijnego ludności żydowskiej. Zasady jej funkcjonowania określał ukaz carski z 1821 roku, który z niewielkimi zmianami przetrwał aż do czasów pierwszej wojny światowej.

Ludność żydowska w Ciechocinku
rok:
1897
1909
1921
1923
1933
liczba:
233
280
769
652
615
procent mieszkańców:
18,5
14,3
31,4
ok. 25
12,8

W Ciechocinku większość Żydów mieszkała w rewirze ograniczonym ulicami: Żelazną, Targową (dzisiejszą ul. Broniewskiego), Przejazd i Zdrojową. Na terenie osady nie było synagogi, a jedynie domy modlitwy. Pierwszy bejt ha-midrasz powstał w 1915 roku w należącej do Wolfa Kornbluma willi "Zdrojowa", w której funkcjonowała także izba modlitw wspólnoty chasydów, pozostających pod wpływem cadyków z Góry Kalwarii. Synagoga, w której urzędował mieszkający w Ciechocinku rabin, mieściła się w Służewie. Bóżnica - w języku hebrajskim zwana "bejt kneset" czyli "dom zgromadzeń" - pełniła nie tylko funkcje kultowe, ale również społeczne i kulturowe. Obok niej znajdowała się siedziba władz gminy żydowskiej, szkoła "Talmud Tora", łaźnia rytualna i bractwo pogrzebowe Chewra Kadisza.

Osadnictwo żydowskie odegrało znaczną rolę w zagospodarowaniu Ciechocinka na przełomie XIX i XX w., zwłaszcza w rozwoju handlu, w którym udział ludności wyznania mojżeszowego przekraczał 50%. Dominacja Żydów w handlu oraz różnego rodzaju przedsięwzięciach gospodarczych czy też kulturalnych, powodowała narastanie ze strony części społeczności polskiej nastrojów antysemickich, ograniczających się głównie do haseł bojkotu przemysłu i handlu żydowskiego. Coraz częściej w lokalnej prasie negowano możliwość asymilacji Żydów i poprawnego ułożenia przyszłych stosunków między obu społecznościami.

Po wybuchu drugiej wojny światowej, niektórzy ciechocińscy Żydzi uciekli z miasta. Wkrótce rozpoczęły się prześladowania ludności żydowskiej, przejawiające się między innymi w nakładanych dotkliwych kontrybucjach finansowych czy wyrzucaniu Żydów z ich mieszkań i domów. W październiku 1939 roku Niemcy nakazali kilkunastu rodzinom żydowskim natychmiastowe opuszczenie miasta. W ślad za nimi z miasteczka wyjechało około osiemdziesięciu procent Żydów, którzy trafili między do Kutna, Warszawy, Łosic, Gostynina i Siedlec, dzieląc następnie los miejscowej ludności żydowskiej. W Ciechocinku zostały głównie osoby ubogie lub w podeszłym wieku. W 1940 r. przebywających w mieście około stu dwudziestu Żydów zamknięto w willi należącej do Lejba Wózka. Część z nich w 1941 r. wysiedlono do obozu pracy przymusowej w Inowrocławiu, pozostali w dniu 19 kwietnia 1942 r. trafili do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. Tak zakończyła się historia ciechocińskiego sztetl.

Jak podaje Tomasz Kawski w swej książce "Gminy żydowskie pogranicza Wielkopolski, Mazowsza i Pomorza w latach 1918-1942", cmentarz żydowski w Ciechocinku założono w 1916 roku, na peryferiach miasta, przy ul. Wołuszewskiej, w pobliżu cmentarza rzymsko-katolickiego. Wiadomo, że nekropolia była ogrodzona drewnianym płotem, na jej terenie znajdował się dom przedpogrzebowy wraz z mieszkaniem dozorcy. W wyniku zniszczeń do dziś nie zachowały się żadne nagrobki. W miejscu cmentarza urządzono parking, a według niepotwierdzonych informacji, część gruntu dawnego kirkutu została wykorzystana jako cmentarz katolicki. Przetrwał jedynie dom przedpogrzebowy, użytkowany obecnie jako budynek mieszkalny.

Pożądane byłoby uporządkowanie niezabudowanej części cmentarza żydowskiego i przekształcenie go w teren zieleni oraz upamiętnienie tego miejsca poprzez ustawienie pomnika ze stosownym napisem informującym, iż jest to miejsce wiecznego spoczynku mieszkańców Ciechocinka wyznania mojżeszowego.


tekst: Magdalena Kopaczyk & Krzysztof Bielawski
zdjęcia: Zbigniew Sołtysiński
Bibliografia:
Tomasz Kawski "Gminy żydowskie pogranicza Wielkopolski,
Mazowsza i Pomorza w latach 1918-1942"
Magdalena Kopaczyk "Zapomniany kirkut w Ciechocinku" (w "Zdrój Ciechociński", numer X 2008)

teren cmentarza żydowskiego w Ciechocinku Ciechocinek - dom przedpogrzebowy cmentarza żydowskiego teren cmentarza żydowskiego w Ciechocinku teren cmentarza żydowskiego w Ciechocinku
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Ciechocinka i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas