Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
KSIĄŻ WIELKI      

Cmentarz żydowski w Książu Wielkim zlokalizowany jest przy ul. Szewskiej. Data założenia nekropolii nie jest znana - nieżyjący już badacz polskich judaików Adam Penkalla w swojej książce pod tytułem "Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim" podaje, że cmentarz powstał zapewne w okresie przedrozbiorowym, a z całą pewnością istniał w połowie XIX wieku - z tego okresu zachowały się archiwalne spisy nieruchomości miejscowej gminy żydowskiej, wzmiankujące drewniany budynek domu przedpogrzebowego wraz z mieszkaniem grabarza i "trupiarnią".

Podczas drugiej wojny światowej na cmentarzu naziści dokonywali egzekucji osób pochodzenia żydowskiego. Jerzy Żelaskiewicz w książce "Na Ziemi Wielkoksiąskiej" opisuje dwa takie wydarzenia, do których doszło w 1942 roku, po likwidacji miejscowego getta: "Którejś wrześniowej niedzieli granatowi policjanci przyprowadzili do Adolfa Hubnera dwie młode Żydówki. Ten, na oczach wielu mieszkańców Książa, zastrzelił je na kirkucie. W kilka dni później Niemcy złapali 17 Żydów, w tym 5 kobiet. Wszystkich w nocy zamordowali żandarmi. (.....) Zamordowanych Żydów pogrzebano w jednym grobie". Jesienią 1942 roku na rozkaz władz okupacyjnych rozpoczęto likwidację cmentarza. Płyty nagrobne wyrwano i wykorzystano do budowy chodników.

Prawdopodobnie kilkanaście lat temu na cmentarzu przeprowadzono prace restauracyjne, w ramach których między innymi wzniesiono metalowe ogrodzenie. Obecnie cmentarz porastają wysokie zarośla. Brak jest wzmiankowanego przez uprzednio cytowanego Adama Penkallę stosu około dwudziestu pięciu macew. Jedyna zachowana macewa pochodzi z grobu Jachety Fridberg, zmarłej 3 nisan 5661 r. (23/24 marca 1901 r.).

Na terenie nekropolii znajduje się współcześnie wystawiony pomnik ofiar Zagłady - umieszczono na nim hebrajski napis o treści: "Matka, pani Dina córka pana Alte Jakowa; brat Szyja Lejb syn Menachema Mendla (niech B-g pomści jego krew); Alte Jakow syn Menachema Mendla (niech B-g pomści jego krew); Abraham Mosze syn Menachema Mendla (niech B-g pomści jego krew). To jest macewa ku czci wszystkich błogosławionych (niech B-g pomści ich krew), którzy są pochowani na tym cmentarzu, sprofanowanym przez barbarzyńców. Niech dusze ich będą związane w wieniec życia wiecznego. Pomnik ufundowany przez Chaima Meira Lipmana, ku pamięci błogosławionych zabitych podczas tych strasznych lat. Ojciec Menachem Mendel syn pana Abrahama Lipmana, zmarł w wigilię święta Jom Kipur 5702 roku*. Niech dusza jego będzie związana w wieniec życia wiecznego" (tłum: Menashe Zugman, *5702 r. - 1942 r.). Brama wejściowa jest zamknięta zardzewiałą kłódka. Na cmentarz można dostać się korzystając z uprzejmości właścicieli pobliskiej posesji, od strony której ogrodzenie nekropolii jest częściowo zniszczone.

tekst: K. Bielawski
Kliknij tu, by obejrzeć film video nakręcony na tym cmentarzu
Kliknij tu. by obejrzeć archiwalne zdjęcie,
wykonane na cmentarzu w Książu Wielkim
"Księgę Pamięci Książa Wielkiego" znajdziesz tutaj

Książ Wielki - kirkut Książ Wielki - tablica na kirkucie Książ Wielki - macewa Książ Wielki, macewa Jachety Fridberg
foto: Mirosław Pogoń foto: Mirosław Pogoń foto: Małgorzata Płoszaj foto: Mirosław Pogoń
Książ Wielki - tablica na kirkucie Książ Wielki - nagrobek na cmentarzu żydowskim Książ Wielki - tablica na kirkucie Książ Wielki - tablica na kirkucie
foto: Mirosław Pogoń foto: Małgorzata Płoszaj foto: Mirosław Pogoń foto: Małgorzata Płoszaj
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Książa Wielkiego i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.

Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.

strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas