Kliknij, aby doda stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzie księga gości napisz do nas
ΜWICZ  
砰dzi 這wiccy pocz徠kowo chowali swych zmar造ch na cmentarzach w Sobocie i Sochaczewie. Wiemy jednak, 瞠 ju pod koniec XVIII wieku podejmowali starania o za這瞠nie w豉snej nekropolii. W 1797 roku czterej 砰dzi z υwicza uzyskali prawo osiedlenia si w mie軼ie, zobowi您uj帷 si jednocze郾ie do ponoszenia pewnych op豉t, w tym tak瞠 trzech talar闚 za za這瞠nie cmentarza. Z nieznanych nam przyczyn zapis ten pozosta martwy i jeszcze w 1824 roku urz璠nicy Komisji Wojew鏚ztwa Mazowieckiego nakazywali "i瘺y starozakonni m. υwicza nie na cmentarzu miasta Soboty, lecz m. Sochaczewa, jako w豉snej parafii, grzebali si". Ostatecznie cmentarz 篡dowski w υwiczu powsta w 1829 roku - niekt鏎e 廝鏚豉 podaj 1830 r. - na gruncie o wielko軼i jednej morgi, podarowanym przez Wielkiego Ksi璚ia Konstantego, w pobli簑 wsi Zag鏎ze.
υwicz - Rodzina Wo趾owicz闚 przy nagrobku Joela Wo趾owicza, 1930 r.
Rodzina Wo趾owicz闚 przy nagrobku Joela Wo趾owicza, 1930 r. (zdj璚ie ze zbior闚 Yoela Drori)

W Ksi璠ze Pami璚i υwicza nieznany autor wspomina legend zwi您an z cmentarzem. Poni瞠j przytaczamy jej fragmenty: "W moim dzieci雟twie, oko這 1890 roku, 砰dzi opowiadali legend o pewnym 這wickim krawcu, mi這郾iku tabaki, imieniem Jankiel. Ot騜 cz這wiek ten nagle zachorowa i wkr鏒ce umar. Jako 瞠 u 砰d闚 jest zwyczaj chowania zmar貫go w dniu zgonu, 安i皻e Bractwo tego samego dnia rano dokona這 tahary, owin瘭i go w ca逝n, w這篡li do trumny i zabrali do Bratkowic, by go pogrzeba. Micwa uczestniczenia w pogrzebie by豉 bardzo powszechna w tamtych czasach. Kiedy gmina 篡dowska by豉 jeszcze bardzo m這da, automatycznie wszyscy jej cz這nkowie szli w kondukcie pogrzebowym. I zdarzy豉 si przedziwna rzecz: kiedy kondukt znajdowa si po鈔odku Nowego Rynku przed wjazdem do tzw. uliczki zmar造ch, nagle nieboszczyk poruszy si na karawanie i odsuwaj帷 czarne przykrycie, zawo豉 na g這s: ,,Oj, przyda豉by si szczypta tabaki..." Cz窷 uczestnik闚 pogrzebu stan窸a z otwartymi ustami ze zdumienia, innych ogarn掖 prawdziwy strach. Nieboszczyk znowu si po這篡 i le瘸 dalej pod czarnym przykryciem. Dopiero wtedy kondukt znowu ruszy" (przedruk za: "Tam by kiedy m鎩 dom ... Ksi璕i pami璚i gmin 篡dowskich", oprac: M. Adamczyk-Garbowska, A. Kopciowski, A. Trzci雟ki, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2009)

Podczas drugiej wojny 鈍iatowej nekropolia zosta豉 zniszczona przez nazist闚, kt鏎zy macewy wykorzystali do prac przy regulacji brzeg闚 Bzury. W czasach PRL cz窷 p造t nagrobnych zosta豉 wmurowana w pomnik Wdzi璚zno軼i Armii Radzieckiej na 這wickim Starym Rynku. W 1993 roku wykonano prace restauracyjne na terenie nekropolii, podczas kt鏎ych uporz康kowano cmentarz, a zachowane macewy ustawiono w r闚nych rz璠ach.

foto: Bernard Bookey
Dzi na powierzchni oko這 dw鏂h hektar闚 znajdziemy kilkaset macew, charakteryzuj帷ych si artyzmem wykonania. Na ich licach umieszczono tak charakterystyczne dla 篡dowskiej sztuki sepulkralnej symbole: ksi璕i, 鈍iece, z豉mane drzewa, korony, lwy i jelenie. W kartotece 砰dowskiego Instytutu Historycznego znale幢i鄉y poni窺z notatk, opisuj帷 這wicki beit-kwarot: "字odkow cz窷 cmentarza, opadaj帷 ku wschodowi, zajmuj macewy z szarego piaskowca o tradycyjnych kszta速ach. Poni瞠j, za nimi znajduj si symboliczne grob闚 砰d闚 pomordowanych w czasach okupacji. Najwy瞠j po這穎n, p馧nocno-zachodni cz窷 nekropolii zajmuj groby o uniwersalnych kszta速ach obelisk闚, wymodelowanych w piaskowcu ska, pni drzew, pochodz帷e z ko鎍a XIX i pocz徠k闚 XX wieku. Nieliczne nagrobki z okresu powojennego wykonane s z cementu i lastryko. Szczeg鏊n warto嗆 artystyczn posiadaj tradycyjne macewy z drugiej i trzeciej 獞ierci XIX wieku, bogato zdobione motywami ro郵innymi i elementami architektonicznymi. Umieszczone w g鏎nej cz窷ci p造t p豉skorze嬌ione przedstawienia symboliczne charakteryzuje bogactwo tre軼i, barokowa dekoracyjno嗆 i swoboda form". Uwa積y obserwator z pewno軼i dostrze瞠 nagrobki, kt鏎e niegdy tworzy造 lico pomnika ku czci Armii Czerwonej. Na rewersach tych macew wci捫 widoczne s wyrze嬌ione radzieckie, pi璚ioramienne gwiazdy oraz wojskowe p豉szcze i pasy. Przy bramie znajduje si niewielki ceglany budynek, pe軟i帷y niegdy funkcj domu przedpogrzebowego.
υwicz - nagrobek
Nagrobek Cwi syna Jakuba, zmar貫go 3 siwan 5599 roku (1839 roku) υwicz - macewa
υwicz - macewa z zachowan cz窷ciowo polichromi
foto: K. Bielawski

Cmentarz zlokalizowany jest trzy kilometry od centrum miasta, przy ul. 璚zyckiej. Klucz do bramy cmentarnej znajduje si w Urz璠zie Miejskim (Stary Rynek 1, tel. 46 830 91 51, 830 91 52).

S這wa uznania nale膨 si osobom opiekuj帷ym si cmentarzem - rozleg造 teren jest utrzymany we wzorowym porz康ku.

tekst: K. Bielawski
Ksi璕 Pami璚i υwicza znajdziesz tutaj
Polecamy odwiedzenie strony internetowej www.sztetl.org.pl

Cmentarz 篡dowski w υwiczu w obiektywie Zbigniewa Nowaka
υwicz - kirkut macewy na cmentarzu 篡dowskim w υwiczu
nagrobek na cmentarzu 篡dowskim w υwiczu macewa z jeleniami 鈍iece na macewie
υwicz - macewy kirkut w υwiczu cmentarz 篡dowski w υwiczu
Poszukujemy wszelkich informacji o 砰dach z υwicza i ich nekropolii.
Czekamy te na relacje os鏏, kt鏎e pami皻aj ten cmentarz z okresu przed II wojn 鈍iatow.
Teksty i zdj璚ia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl s chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materia堯w mo磧iwe wy陰cznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzie księga gości napisz do nas