Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
OKUNIEW
    English summary

Jak podaje księga Pinkas ha-Kehillot, pierwsi Żydzi pojawili się w Okuniewie prawdopodobnie już w XVIII wieku. Źródłem ich utrzymania były drobny handel, krawiectwo, szewstwo, kuśnierstwo, przetwórstwo domowe czy produkcja materiałów budowlanych dla armii carskiej. Wraz z rozwojem osadnictwa Żydzi z Okuniewa założyli gminę wyznaniową - pod którą podlegały także pobliskie miejscowości Rembertów i Halinów - i wybudowali synagogę. Działał tu cheder - czyli żydowska szkoła podstawowa, organizacje społeczno-polityczne, takie jak Hitachadut, Hamizrachi oraz Bund. Przy czytelni imienia Icchaka L. Pereca funkcjonowało Kółko Miłośników Teatru.

Kryzys gospodarczy z początków XX wieku oraz pożary z 1930 r. i 1936 r. sprawiły, że wielu miejscowych Żydów wyemigrowało za granicę, głównie do Francji oraz Ameryki. Spadek populacji był na tyle poważny, że siedzibę gminy żydowskiej przeniesiono do Rembertowa.
Tabliczka pozostawiona przez uczniów miejscowego gimazjum
mogiła katolickiego chłopca, przez pomyłkę wziętego przez Niemców za Żyda i rozstrzelanego w tym miejscu
powalona macewa
tu jest grób...

W czasach II wojny światowej okuniewscy Żydzi zostali wywiezieni do obozów zagłady. Do dziś pozostała po nich jedynie zniszczona nekropolia, położona w lesie tuż za cmentarzem katolickim. Do czasu powstania cmentarza, Żydzi z Okuniewa byli chowani na warszawskim Bródnie. W całości zachowało się kilka przewróconych nagrobków oraz kilkadziesiąt fragmentów macew.

W wyniku prac inwentaryzacyjnych udało się odczytać niektóre nazwiska spoczywających tu osób. Wiemy, że pochowani zostali tu: Aron syn Mosze; Bacalel syn Salomona Józefa, zmarły w 1935 roku w wieku 42 lat; Goldsztajn syn Jakuba, zmarły w 1925 roku; córka (brak imienia) Abrahama, zmarła w 1881 roku; Sara Miriam córka Symchy Bunema; Menachem Mendel, zmarły w 1918 roku, Isahar Barenczyk syn Chaima Jehudy, zmarły w 1918 roku; Abraham Mosze Pszenny syna Chaima ha-Levi, zmarły w 1930 roku, Becalel Kalina syn Mosze Lewity, zmarły w 1931 roku. Kolumna symbolizująca ścięte drzewo to jedyny nagrobek z polskimi inskrypcjami. Upamiętnia on Reginę Ajzensztark, zmarłą w dniu 30 lipca 1935 roku w wieku 28 lat.

przewrócony nagrobek
fragment inskrypcji
inskrypcje na nagrobku
Jest też tu mogiła katolickiego chłopca, który - jak twierdzą mieszkańcy Okuniewa - przez pomyłkę został wzięty przez Niemców za Żyda i rozstrzelany w tym miejscu. Na jego grobie jeszcze jesienią 2005 roku stał krzyż. Kiedy kilka miesięcy później odwiedziłem ten cmentarz, po krzyżu nie było śladu. Kto i dlaczego go zabrał - to pytanie z konieczności pozostanie bez odpowiedzi.
złamana macewa Okuniew - jedna z niewielu zachowanych macew złamana macewa rozbita macewa
Słowa uznania należą się uczniom gimnazjów w Okuniewie i Sulejówku, którzy opiekują się cmentarzem. Teren jest uporządkowany, a tabliczki ze strzałkami wskazują lokalizację nagrobków. W Żydowskim Instytucie Historycznym do dziś przechowywany jest list, przysłany do tej instytucji kilka lat temu przez młodych okuniewian: "Jako uczniowie klas trzecich Gimnazjum w Okuniewie - małej, podwarszawskiej miejscowości - jesienią ubiegłego roku podjęliśmy się dzieła, którego ukończenie na obecnym etapie przekracza nasze możliwości. Poza murami parafialnego cmentarza, w pobliskim lesie znajduje się kilka, może kilkanaście płyt nagrobkowych z napisami w języku hebrajskim. Stanowią one pozostałość po istniejącym tu przed II wojną światową cmentarzu żydowskim. Z informacji mieszkańców naszej wsi, którzy pamiętają tamte czasy, wynika, iż wówczas znaczną część mieszkańców Okuniewa stanowiła ludność pochodzenia żydowskiego. W okresie przedwojennym, a więc ponad sześćdziesiąt lat temu, cmentarz ten był miejscem regularnie odwiedzanym, o które dbały rodziny zmarłych. Niestety, po II wojnie światowej ludność żydowska nie powróciła na te tereny i cmentarz popadł w zapomnienie. Naszym pragnieniem jest przywrócenie pamięci o ludziach, których prochy wciąż spoczywają w tej ziemi i choćby częściowe odrestaurowanie zachowanej części cmentarza. Chcielibyśmy przywrócić godność należną temu skrawkowi ziemi. Podjęliśmy pierwsze próby uporządkowania terenu. We wrześniu 2001 roku oczyściliśmy i odsłoniliśmy część zachowanych płyt nagrobnych. Chcielibyśmy kontynuować rozpoczęte prace. Mamy głęboką świadomość wagi tego przedsięwzięcia w kształtowaniu w naszym społeczeństwie postaw szacunku i tolerancji dla innych narodów. Zwracamy się więc z serdeczną prośbą o zainteresowanie się tym miejscem i wsparcie w naszych działaniach. Zapraszamy do odwiedzenia cmentarza, zapewniając jednocześnie, że władze gminy Halinów gotowe są do podjęcia współpracy i dołożenia wszelkich starań do przywrócenia temu miejscu właściwej rangi."
Okuniew - młodzież sprząta cmentarz żydowski porządkowanie cmentarza żydowskiego w Okuniewie prace porządkowe na cmentarzu żydowskim w Okuniewie młodzież sprząta cmentarz żydowski w Okuniewie
Prace porządkowe na cmentarzu żydowskim w Okuniewie. Zdjęcia z archiwum p. Magdy Wojteckiej

Młodzi ludzie nie poprzestali na słowach. Poniżej zamieszczamy list przesłany do naszej redakcji przez p. Magdę Wojtecką, opiekuna okuniewskiej młodzieży: "Pierwsze prace porządkowe na cmentarzu żydowskim zostały wykonane z inicjatywy uczniów miejscowego gimnazjum (rocznik 1986) jesienią 2001 roku. Oczyściliśmy z liści teren cmentarza, odsłaniając zachowane macewy. O naszych działaniach powiadomiliśmy Jego Ekscelencję Ambasadora Państwa Izrael, Żydowską Gminę Wyznaniową, Żydowski Instytut Historyczny, a także władze Gminy Halinów, na której obszarze znajduje się cmentarz. Otrzymaliśmy też wsparcie i pomoc ze strony ówczesnego komisarza gminy, p. Włodzimierza Karaska.

W następnych latach opiekę nad cmentarzem przejęli kolejni gimnazjaliści (rocznik 1989). Wykonaliśmy dojście na cmentarz i ścieżki w jego obrębie, umożliwiające dostęp do ocalałych płyt nagrobnych. Ustawiliśmy tabliczkę z prośbą o szacunek dla tego miejsca i oznaczyliśmy położenie grobów. Obecnie cmentarzem zajmują się uczniowie Gimnazjum w Okuniewie oraz Gimnazjum nr 2 imienia Janusza Korczaka w Sulejówku. Nekropolia ta jest odwiedzana nie tylko w okresie Święta Zmarłych. W wyniku podjętych przez nas działań nawiązana została współpraca między Gimnazjum w Okuniewie, a Żydowską Gminą Wyznaniową oraz Żydowskim Instytutem Historycznym, która zaowocowała ciekawymi spotkaniami. W kwietniu 2003 roku, gościliśmy przedstawicieli Gminy Żydowskiej. W tymże roku odwiedzili nas Jan Jagielski z Działu Dokumentacji Zabytków Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz - nieżyjący już dziś - Rueven Zygielbojm. Naszym pragnieniem jest ogrodzenie cmentarza oraz umieszczenie na nim pamiątkowej tablicy. Żywimy nadzieję, że w przyszłości uda się nam je spełnić".

Warto też wspomnieć, iż uchwałą Rady Miejskiej w Halinowie, nekropolia została ujęta jako obszar cmentarza w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miejscowości Okuniew i tym samym stała się obiektem prawnie chronionym. Podczas prac porządkowych w październiku 2006 r. odkryto kolejne macewy.

Od pewnego czasu opiekę nad cmentarzem żydowskim w Okuniewie sprawują wolontariusze "Klubu Ośmiu", kierowani przez p. Anetę Solecką-Skrzypek.

Śmiało można stwierdzić, że mały Okuniew ma mieszkańców o wielkich sercach. O ludziach takich jak oni, prof. Szewach Weiss powiedział kiedyś: "Wy jesteście kolejne pokolenie Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata".

 

tekst & zdjęcia: K. Bielawski
Księgę Pamięci Okuniewa znajdziesz na witrynie Nowojorskiej Biblioteki Publicznej
Kliknij tu, by obejrzeć film video nakręcony na cmentarzu w Okuniewie

strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas