Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
RADOSZYCE  

Żydzi w Radoszycach mieszkali zapewne już w pierwszej połowie XVI wieku, a pierwsze pisemne wzmianki o ich obecności pochodzą z 1564 roku. Przez wiele lat osadnictwo żydowskie w Radoszycach podlegało jednak istotnym ograniczeniom - wynikało to z obaw mieszczan przed zdominowaniem przez Żydów handlu i rzemiosła. Przytoczmy tu treść uchwały przyjętej przez magistrat w 1740 roku: "My, Burmistrz z Raycami, za zgodą pospólstwa takowe laudum postanawiamy, iż żydzi niewierni, których już się napełniło, dla większego uciśnienia y zniszczenia nas y na większą przeszkodę, która się iuż dosyć z nich dzieie w ubogich handlach naszych, zabiegaiąc ku większemu ich zgromadzeniu, aby się żaden nie ważył, niewiernemu żydowi domu albo gruntu na budowanie przedać, zastawić, albo dla mieszkania orędować, pod winą 40 grzywien. Który się odważył przedać, zastawić, albo orędować domu, winy się nie obawiaiąc, tedy dom iego albo grunt konfiskowany y na potrzeby pospólstwa obrócony, a on z miasta precz wypędzony. Także białogłowa którakolwiekby na służbę żydowską się udała, z miasteczka wypędzeniem ma bydź karana". Wyznawcy judaizmu mieszkali zatem poza miastem. Stan ten uległ zmianie dopiero po upadku I Rzeczypospolitej, w okresie rozbiorów. Liczba Żydów w Radoszycach zaczęła wówczas dynamicznie wzrastać. O ile w 1789 r. w miejscowości odnotowano czternastu żydowskich "gospodarzy" (z czego dwunastu na gruntach "wójtowskich"), to w 1827 roku w Radoszycach było już 476 Żydów, co stanowiło 29,3% mieszkańców. Siedemdziesiąt lat później społeczność żydowska liczyła 1.728 osób, a jej udział w ogólnej populacji miasta wzrósł do 49%.

W XIX wieku Radoszyce stały się kolejnym ośrodkiem chasydyzmu. Pierwszym miejscowym cadykiem był Isachar Dow Ber (ur. 1765 - zm. 1843), uczeń wielkich "klasyków" chasydyzmu: Jakuba Icchaka Hurwicza - "Widzącego z Lublina" oraz Jakuba Icchaka z Przysuchy, zwanego "Świętym Żydem". Martin Buber w swej książce zatytułowanej "Opowieści chasydów" tak charakteryzuje radoszyckiego cadyka: "Isachar Dow Ber z Radoszyc był szeroko znany jako cudotwórca, zwłaszcza ze względu na cudowne uleczenia, z których do najgłośniejszych należało wypędzania dybuków z opętanych. Z tego powodu nazywano go małym Baal Szemem. Upodobanie do cudów miał, jak się zdaje, już od młodości, chociaż przez długi czas nie ośmielał się z tym zdradzić i był znany jako człowiek cichy i nieśmiały".

Przełom XIX i XX w. przyniósł spadek liczby Żydów w Radoszycach. Było to spowodowane ogromną falą emigracji zarobkowej, między innymi do Stanów, oraz I wojną światową. W spisie powszechnym z 1921 roku 1.278 mieszkańców Radoszyc zadeklarowało pochodzenie żydowskie.

Po napaści Hitlera na Polskę, wielu Żydów opuściło Radoszyce. W mieście utworzono getto, w którym zamknięto także przesiedleńców z innych miejscowości. W listopadzie 1942 roku getto zostało zlikwidowane, a jego mieszkańcy znaleźli śmierć w komorach gazowych Treblinki. Ostatni cadyk z Radoszyc, Chaim Uszer Finkler, zmarł w getcie w Łodzi.

Cmentarz żydowski w Radoszycach położony jest w lesie, około dwóch kilometrów od miejscowości, po lewej stronie drogi do Grodziska. Nieznana jest data jego założenia, wiadomo, że istniał przed 1789 r. Na początku XX wieku jego teren poszerzono. Nekropolia została zniszczona w czasach II wojny światowej, a proces destrukcji trwał też po wyzwoleniu. Przez wiele lat potomkowie Żydów z Radoszyc zabiegali o powstrzymanie dewastacji i restaurację cmentarza. W 1983 roku podczas spotkania rabinów z pracownikami Urzędu do spraw Wyznań podjęto decyzję o wykonaniu prac porządkowych. W 1984 roku z inicjatywy Victora Kleinmuza z USA odbudowano ohel radoszyckich cadyków. Do dziś zachowały się nieliczne macewy.

Warto wiedzieć, że na cmentarzu żydowskim w Warszawie w kwaterze 13, pochowano Izraela Izaaka syna Isachara Dow Bera, zmarłego w 1857 r. cadyka z Radoszyc. Nad jego grobem wyjątkowo nie wzniesiono ohelu. Historię tą opisał Ignacy Schiper w książce "Cmentarze żydowskie w Warszawie", przytaczając treść protokołu z posiedzenie Dozoru Bóżniczego z 1858 roku: "Familia zmarłego Izraela Izaaka, rabina z Radoszyc (....) zamierzyła wystawić na grobie tegoż pomnik w kształcie budynku, znanego pod hebrajską nazwą "ohel". Ponieważ zwyczaj ten w tutejszej gminie nie jest praktykowany i miał tylko raz jeden miejsce względem tutejszego pierwszego rabina (tj. Salomona Zalmena Lipszyca) wielkiej pobożności i zasług, przez ogół cenionych, przeto utworzyła się niezgodność zdań członków Dozoru Bóżniczego". Ostatecznie, w tajnym głosowaniu, w którym udział wzięli m. in. rabini Dow Ber Meisels i Szaja Muszkat, wniosek rodziny odrzucono. Z kolei na cmentarzu żydowskim w Łodzi, w kwaterze Z 3 znajduje się grób innego cadyka z dynastii radoszyckiej, Eliezera Dawida Finklera syna Hilela, wnuka Isachara Dow Bera, zmarłego w Łodzi w 1927 roku. W Łodzi spoczął także cadyk Aszer Anszel Gotszal syn Ruwena, zięć Hilela z Radoszyc oraz jego syn Jechezkiel.

Klucze do ohelu udostępnia opiekun cmentarza (tel. 607 983 265).

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: Aleksander Wąsowicz & K. Bielawski

cmentarz żydowski w Radoszycach Radoszyce - macewy Radoszyce - ohel cadyka wnętrze ohelu w Radoszycach
Cmentarz w Radoszycach Cmentarz w Radoszycach Ohel w Radoszycach Ohel w Radoszycach
Ohel na cmentarzu żydowskim w Łodzi Ohel na cmentarzu żydowskim w Łodzi Ohel na cmentarzu żydowskim w Łodzi ohel
Ohel Eliezera Dawida
syna Hilela Finklera
Ohel Aszera Anszela Gotszala syna Ruwena Ohel Aszera Anszela Gotszala syna Ruwena Macewa Izraela Izaaka
syna Isachara Dow Bera
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Radoszyc i i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas