Początki osadnictwa żydowskiego w Rozprzy przypadają na siedemnasty wiek. Do miasta przybyli wtedy Żydzi wypędzeni z Piotrkowi Trybunalskiego. Już w połowie XVII wieku w Rozprzy powstała żydowska gmina wyznaniowa. Podobnie jak w innych miastach, szczególny rozwój liczebny społeczności żydowskiej przypadł na pierwszą XIX wiek. W 1827 roku w Rozprzy żyło 213 wyznawców judaizmu, w 1857 roku - 246, a u schyłku stulecia - już 593, co stanowiło około 62% wszystkich mieszkańców. Spis powszechny z 1921 roku odnotował w Rozprzy 546 osób pochodzenia żydowskiego.

Żydzi z Rozprzy prowadzili ożywioną działalność handlową. Już w drugiej połowie XVIII wieku utrzymywali kontakty z kupcami gdańskimi. Do rozwoju miasta i tym samym społeczności żydowskiej przyczyniło się też uruchomienie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej.

Podczas II wojny światowej w Rozprzy stłoczono około ośmiuset Żydów, w tym także osoby deportowane z innych miejscowości. W 1942 roku mieszkańcy getta zostali przewiezieni do Piotrkowa Trybunalskiego, skąd później trafili do obozów zagłady.

Cmentarz żydowski w Rozprzy znajduje się za cmentarzem katolickim. Według danych Żydowskiego Instytutu Historycznego, nekropolia powstała w 1677 roku i przez wiele lat służyła jako miejsce pochówku zmarłych wyznania mojżeszowego z Rozprzy, Piotrkowa Trybunalskiego oraz okolicznych miejscowości. W wyniku zniszczeń do dziś zachowały się jedynie trzy nagrobki oraz kilka fragmentów obmurowań grobów. Widać też ślady dawnego ogrodzenia.

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: Małgorzata Płoszaj