Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
SARNAKI    

Cmentarz żydowski w Sarnakach znajduje się w zachodniej części wsi, po południowej stronie ul. Konopnickiej, w obrębie działki geodezyjnej nr 141005 2.0029.812, na planie pięcioboku, o powierzchni ok. 0,91 ha.

Cmentarz jest najstarszym zachowanym śladem obecności Żydów w Sarnakac . Według przekazu został założony w 1742 r. Powtórzona wzmianka na temat cmentarza jest zarazem pierwszą datowaną informacją dotyczącą Żydów w mieście (od 1870 r. - wsi). Datę założenia cmentarza należy przyjąć jako datę uzyskania samodzielności przez miejscową gminę żydowską.

Przed 1939 r. cmentarz był ogrodzony kamiennym murem, wykończonym cegłą, z drewnianą bramą z zadaszeniem. Przy wejściu znajdował się drewniany budynek, prawdopodobnie pełniący funkcję mieszkania grabarza lub domu przedpogrzebowego.

Przed drugą wojną światową społeczność żydowska licząca 3/4 miasteczka (w 1921 roku - 1.198 osób) dokupiła działkę w sąsiedztwie celem powiększenia cmentarza. Prawdopodobnie jednak nie grzebano na niej zmarłych. Ten teren jest dziś użytkowany jako łąka.

Mapa okolic Sarnak z 1937 r., z zaznaczonym cmentarzem żydowskim

W 1941 r., podczas przygotowań Niemców do inwazji na ZSRR, ogrodzenie zostało rozebrane i użyte do wybrukowania drogi w kierunku Bugu. W podobny sposób wykorzystano ogrodzenia kilku innych okolicznych cmentarzy chrześcijańskich.

W 1944 r. z cmentarza Niemcy prowadzili obserwację rakiet V2, wystrzeliwanych z poligonu Pustków-Blizna i spadających w okolicach Sarnak. Pisał o tym Alfons Filar w artykule Przesyłka z Sarnak ("Perspektywy" 1973, nr 26/200, s. 39): "Inżynier Kordzik zaobserwował też, że za każdym razem po zakończeniu telefonicznych nawoływań Krakowa dwudziestoosobowa grupa Niemców pospiesznie udawała się na żydowski cmentarz. Zmieniwszy punkt obserwacyjny z browaru na położony nieopodal cmentarza młyn, zauważył z kolei aparaturę, jaką dysponowali Niemcy na cmentarzu. Jeden z Niemców, spoglądający w trzymetrowej długości rurę, ustawioną na trójnogu, dawał w pewnym momencie znak, a wtedy wszyscy chowali się do okopu. Następował wybuch, po którym - jak zwykle - ze szkoły wyjeżdżały wypełnione wojskiem samochody, aby przeszukać miejsce wybuchu i zebrać nie zidentyfikowane szczątki".

Po wojnie cmentarz ulegał dalszej dewastacji. W wyniku zniszczeń do dziś zachowały się pojedyncze nagrobki, wykonane z polnych kamieni granitowych. Teren porastają samosiewy, granice cmentarza są nieczytelne.

Pożądane byłoby: upamiętnienie cmentarza poprzez ustawienie tablicy informacyjnej lub pomnika, oznaczenie granic, inwentaryzacja zachowanych macew, podjęcie działań na rzecz odnalezienia wywiezionych nagrobków i wykorzystanie ich do urządzenia lapidarium.


tekst: Krzysztof Bielawski, Rafał Zubkowicz
zdjęcia: Rafał Zubkowicz
Przeczytaj też artykuł Getto - ostatnie lata Żydów w Sarnakach

Sarnaki - cmentarz żydowski Sarnaki - macewa Sarnaki - macewa tu pochowany mąż zacny i prawy S [linia tekstu nieczytelna, pojedyncze litery] [..] Fiszel, [najprawdopodobniej: syn naszego nauczyciela] tłumaczenie: Estera Stopińska
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Sarnak i ich cmentarzu.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas