HOLOCAUST W SIEMIATYCZACH

Relacja Joszuy Kejlesa o wyst徙ieniach anty篡dowskich w lipcu 1941 r. w Siemiatyczach.

Wojew鏚zka Komisja Historyczna
Bia造stok, 5 III 1946 r., l. p . 34/6

Siemiatycze w czasie okupacji niemieckiej  

Przekazane przez Joszu Kejlesa , ur. w 1905 r. w Grodzisku (wie), powiat Bielsk Podlaski. Do okupacji niemieckiej 篡 w Siemiatyczach. Prze篡 u chrze軼ijanina w Siemiatyczach.

Siemiatycze le膨 w wojew鏚ztwie bia這stockim, w powiecie Bielsk Podlaski. Do czasu okupacji niemieckiej mieszka這 tam 4330 砰d闚.

23 czerwca 1941 r. niemieccy mordercy zaj瘭i okolice Siemiatycz. (.....) Tego samego dnia, kiedy Niemcy wkroczyli (...) spalili we wsi Wiercie ca陰 rodzin Tykockich , z這穎n z ojca, matki i dwojga dzieci. Opr鏂z nich zamor苓owano jeszcze 4-5 os鏏, ich nazwisk 鈍iadek nie pami皻a.

29 czerwca, w niedziel, Niemcy zebrali w obozie przy stacji kolejowej ca陰 m這dzie z miasteczka (砰d闚 i chrze軼ijan). W obozie oddzielono 砰d闚 od chrze軼ijan. Chrze軼ijan zwolniono nazajutrz, 30 czerwca, w poniedzia貫k; pozwolono im te wej嗆 do obozu 篡dowskiego i spo鈔鏚 砰d闚 wybra znanych im przest瘼c闚, tzn. komunist闚. Chrze軼ijanie od razu wykorzystali dan im okazj i wybrali nast瘼uj帷e osoby: Szymona Grynberga z synem, Izraela Sola雟kiego z synem Lejblem, Mosze Bosza, J霩efa Fisza i 4 innych, kt鏎ych nazwisk nasz 鈍iadek nie pami皻a. Z tych dziesi璚iu 砰d闚 zabito 7. We wtorek, l lipca, uwolniono ca造 ob霩.

4 lipca Lejbla Marmara z synem Chaimem, zwi您awszy im r璚e z ty逝, wrzucono 篡wcem do do逝 i zasypano. (Po wojnie, w 1944 r., wykopano ich i pogrzebano na cmentarzu 篡dowskim). Ko這 polskiej szko造 w taki sam bestialski spos鏏 pogrzebano wielu innych, nieznanych 砰d闚.

5 lipca 1941 r. Polacy zacz瘭i rabowa 篡dowskie mieszkania, bi i zabija 砰d闚. Polacy: Janek M-ski, szofer J霩ek i inni zabili kijami 篡dowskiego szewca o imieniu Micha.

10 lipca Polacy z w豉snej inicjatywy zebrali wszystkich 砰d闚 przy pomniku Leni要a. Na czele zebranych 砰d闚 polscy mordercy postawili dyrektora szko造 hebrajskiej Tarbut, nauczyciela Koguta. Ubrali go i wszystkich pozosta造ch 砰d闚 w ta貫sy, dali im w r璚e m這ty i siekiery i kazali rozbi pomnik Lenina. Zdj皻e cz窷ci zburzonego pomnika 砰dzi musieli owin望 w prze軼ierad豉 i przenie嗆 na cmentarz. Nios帷 je, 砰dzi musieli g這郾o p豉ka. Droga na cmentarz prowadzi豉 przez rzek, w trakcie przechdzenia przez ni wrzucano 砰d闚 篡wcem do rzeki, przy czym na skutek uderzenia o s逝p mostu zosta zabity 砰d nazwiskiem Kusidowicz , szklarz; pozostali wyszli z tego 篡wi. Pogrzeb Lenina zorganizowa豉 g堯wnie miejscowa inteligencja. Nauczyciel G-ski by g堯wnym organizatorem ca貫go pogromu. Przez kilka tygodni Polacy mieli ca陰 w豉dz w swoich r瘯ach.

Do ko鎍a lipca trwa造 rabunki i morderstwa w 篡dowskich domach.

W pierwszych dniach sierpnia 1941 r. w豉dz przej窸a niemiecka 瘸ndarmeria polo趴a. Wkr鏒ce przyst徙iono do tworzenia Judenratu, by這 to oko這 10 sierpnia 1941 r. Judenrat sk豉da si z 12 os鏏, przewodnicz帷ym zosta Izrael Rozencwajg. Nazwiska cz這nk闚: L. Szuster, Rafa Kirsznblum , Dawid Winter, Kalman Szepic, Nachum Tejtelbojm, Szalom Cypelewicz, Dawid Meir Gryskin, Fiszelzon, Federman, M. Farber, Pesach Sztejnberg, Meir Szereszewski. W czasie tworzenia Judenratu Niemcy mocno pobili jego cz這nk闚. Utworzono tak瞠 policj 篡dowsk z komendantem Alkiem Wajnbergiem na czele. Natychmiast po wybraniu Judenratu Niemcy z polsk policj poszli robi porz康ek na ulicach. Napotkan po drodze kobiet 篡dowsk, 穎n Berla Rubowskiego, zabili nahajkami; drug ofiar by stolarz z ulicy Rogatkowej, kt鏎ego zamordowano w ten sam spos鏏.

Wkr鏒ce 篡cie si ustabilizowa這. Judenrat pozostawa w kontakcie z 瘸ndarmeri polow i Schutzpolizei. 砰dzi chodzili do pracy do r騜nych niemieckich plac闚ek, ci, kt鏎zy nie pracowali, mogli si porusza po ulicach tylko od godziny 12 do 2 w dzie.

W pierwszych dniach maja 1942 r. za膨dano 50 砰d闚. Dostarczono ich i pracowali przy szosie Bia造stok-Mi雟k.

W czerwcu 1942 r. zgodnie z rozkazem landrata prowadzono rozmowy w sprawie getta. Po interwencji Polak闚 dano po 0,95 m kw na osob (砰dzi 膨dali 1,95 m kw).

l sierpnia 1942 r. w poniedzia貫k 4 przeniesiono 砰d闚 do getta. Z getta chodzono codziennie do pracy. W pi徠ek, kiedy wszyscy 砰dzi, nawet dzieci i chrome kobiety, pod nadzorem Schutzpolizei , polskiej policji i znanego z nienawi軼i do 砰d闚 Waldka N-ka pracowali przy rozbieraniu spalonych mur闚, szczuto ich psami. Napada造 na 砰d闚, kt鏎zy w pocie czo豉 nosili ci篹kie ceg造, gryz造 ich i wyrywa造 kawa趾i cia豉. Panika i krzyki by造 nie do opisania.

砰cie w getcie toczy這 si swym normalnym torem do l listopada 1942 r. W niedziel po po逝dniu os豉wiony morderca 砰d闚, Rudolf z niemieckiej Schutzpolizei , przyszed do przewodnicz帷ego Judenratu Rozencwajga i powiedzia mu: "Co musi si sta z 砰dami". Przewodnicz帷y natychmiast poszed do Schutzpolizei , do 瘸ndarmerii polowej i do innych instancji dowiedzie si, co grozi gettu, ale zapewniono go, 瞠 wszystko jest w porz康ku.

W poniedzia貫k 2 listopada o wp馧 do sz鏀tej rano siemiatyckie getto zosta這 otoczone i ostrzelane przez gestapo. 砰dzi dostrzegli niebezpiecze雟two i chc帷 si ratowa, zacz瘭i ucieka przez p這t. Nieszcz窷nicy zostali zastrzeleni przez policj. Pad這 wiele ofiar. O godzinie 8 przyjecha豉 tak瞠 瘸ndarmeria polowa z broni maszynow, ca貫 getto o鈍ietlono reflektorami. Do Siemiatycz sprowadzono 砰d闚 ze wszystkich oko衍icznych miasteczek: Drohiczyna, Grodziska, ze wsi Simonin [?]. Oko這 godziny 10 rano wzi皻o blisko 20 砰d闚 do pochowania cia ofiar, kt鏎e pad造 przy ujarzmianiu [getta]; w鈔鏚 trup闚 znaleziono dwoje dzieci, kt鏎e siedzia造 ko這 swoich zamordowa要ych rodzic闚. Polski policjant zabra je do getta, by造 to 3-letnie dzieci. Jedno dziecko by這 Meira Zab逝dowskiego, w dzieci璚y spos鏏 t逝maczy這, 瞠 tata, mama i babcia 酥i, ale ono nie rozumie, dlaczego le膨 w rzece krwi.

Przez kolejnych 8 dni getto by這 otoczone. Jednego dnia z豉pano kobiet, Jasp Kapelusznik, przy paleniu swoich rzeczy. Doprowadzono j do drzwi i zastrzelono. Trup musia tak le瞠 ca陰 dob, aby wszyscy widzieli.

W niedziel 8 listopada wywieziono z getta 2400 砰d闚. Nale篡 zauwa篡, 瞠 wszyscy 砰dzi starali si by pierwsi, wiedz帷, 瞠 [id崧 na 鄉ier. Nie mieli ju wi璚ej si造 przygl康a si cierpieniu. Ale [wszystkich] nie wzi皻o, cz窷 odepchni皻o z powrotem. Kiedy transport zatrzyma si przed odjazdem, Polak S-cki, fabrykant dach闚ek, wyrazi si, 瞠 jest to prawdziwy ogr鏚 zoologiczny.

We wtorek 10 listopada 1942 r. wszystkich 砰d闚 wywieziono z getta. Nale篡 zauwa篡, 瞠 砰dzi, kt鏎ym uda這 si wcze郾iej uciec, nie znalaz連zy miejsca u chrze軼ijan i utraciwszy swe mienie, musieli wr鏂i do getta i tak瞠 zostali wywiezieni tym transportem.

Jak si p騧niej dowiedziano, transporty pojecha造 do Treblinki, do piec闚. Ostatni transport zosta zg豉dzony 11 listopada o godzinie 10, w 鈔od rano. Przekaza to uciekinier z Treblinki. 安iadek ukry si w schronie w getcie, w ostatniej chwili uciekaj帷 z r彗 瘸ndarma. Ukrywa si z Chaimem Marmarem i Chackielem Rozencwajgiem ; ten ostatni zgin掖 pod Berlinem, id帷 dobrowolnie na wojn w szeregach Armii Czerwonej.

12 listopada o drugiej w nocy nasz 鈍iadek wyszed ze schronu i poszed do chrze軼ijanina, u kt鏎ego prze篡 do ko鎍a wojny. Ten chrze軼ijanin uratowa 篡cie 7 砰dom.

Z siemiatyckiej spo貫czno軼i 篡dowskiej pozosta這 przy 篡ciu 70 砰d闚.

毒鏚這: A涅H, Relacja nr 301/ 1463, z j瞛yka jidysz t逝maczy豉 Sylwia Szyma雟k. Skr鏒y niekt鏎ych nazwisk wprowadzone przez Redakcj strony Kirkuty.
powr鏒 do strony g堯wnej