Andrzej Potocki w swej książce zatytułowanej "Żydzi w Podkarpackiem" tak opisuje początki osadnictwa żydowskiego w Sokołowie Małopolskim: "Od 1586 roku obowiązywał tu zakaz osiedlania się Żydów. Jednak w 1680 roku właściciele zezwolili Żydom na osiedlanie się w mieście, kupowanie placów i budowanie domów, co już wcześniej stało się faktem, skoro dwa lata później mieszkało w Sokołowie czterdzieści rodzin żydowskich. W 1765 roku było mieście 754 Żydów. (...) W 1800 roku byli oni właścicielami stu dziesięciu domów w mieście. W połowie XIX wieku działali tu dwaj sławni i otaczani dużym szacunkiem rabini - Meilech Weichselbaum (zmarły w 1853 roku) i Aba Hipler (zmarły w 1871 roku), który był jednocześnie cadykiem i przewodził miejscowej wspólnocie chasydzkiej. (...) W 1900 roku liczebność gminy żydowskiej wzrosła do 2424 osób. W 1904 roku miasto zniszczył ogromny pożar. Ocalało tylko dziesięć domów żydowskich. Większość bogatych Żydów opuściło Sokołów, jednak w 1910 roku nadal pozostawało ich tu 1.485".

Dziś o Żydach z Sokołowa Małopolskiego przypomina budynek dziewiętnastowiecznej synagogi przy ul. Kazimierza Wielkiego oraz dwa cmentarze.

Pierwszy cmentarz żydowski w Sokołowie Małopolskim został założony w 1687 roku, przy obecnej ul. ul. Kochanowskiego i służył jako miejce pochówku do 1853 roku. Nekropolia ta została zniszczona przez hitlerowców, a w latach PRL na jej terenie wybudowano magazyny. Na cmentarzu odbudowano ohel, upamiętniający cadyków: Elimelecha syna Aszera Rubina oraz Aby Hipplera.

"Nowy" cmentarz żydowski w Sokołowie zlokalizowany jest przy ul. Okulickiego. Cmentarz ten założono w 1776 roku. Ostatni pogrzeb odbył się w czasach II wojny światowej. Dziś na powierzchni około pół hektara zachowało się ponad dwieście płyt nagrobnych, pochodzących z XIX oraz XX wieku.

tekst: K. Bielawski
Więcej informacji o sokołowskim sztetl znajdziesz tutaj: