Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
SZREŃSK  

Prof. Janusz Szczepański w swej książce "Społeczność żydowska Mazowsza w XIX-XX wieku" podaje, że Żydzi w Szreńsku mieszkali już w drugiej połowie szesnastego wieku, natomiast "The Encyclopedia of Jewish life before and during the Holocaust" początki osadnictwa żydowskiego w tej miejscowości datuje na kolejne stulecie. Wiadomo, że dziedzic Jan Franciszek Bieliński w 1680 roku przeznaczył dla Żydów "ulica iedna na pobudowanie się (....) aby się między domy rynkowe i chrześcijańskie nie mieszali", a w tym okresie w miejscowości był "plac zamkowy, na którym żydowski szpital kiedyś miał być, pusty, (....) tabaką zasiany". Pod koniec XVIII wieku do Szreńska napłynęło wielu Żydów z Mławy, wypędzonych przez władze lub zmuszonych do przeprowadzki w wyniku pożaru. Dokumenty diecezji płockiej z 1775 roku wzmiankują osiemdziesięciu trzech "Żydów mieszkających w miasteczku Szreńsku i po innych wioskach tejże parafii obojej płci z dziećmi". Już wtedy w mieście istniała synagoga i - według badań Pawła Fijałkowskiego z Żydowskiego Instytutu Historycznego - funkcjonowała gmina wyznaniowa.

Wiek dziewiętnasty przyniósł wzrost liczby wyznawców judaizmu w Szreńsku. W 1827 roku w miasteczku żyło 592 Żydów, co stanowiło około 35% wszystkich mieszkańców. Trzydzieści lat później liczba ta wynosiła 865 osób, a udział tej grupy narodowościowej w ogólnej populacji miasta sięgnął 49,4%. Trudna sytuacja ekonomiczna na przełomie XIX i XX w. oraz działania wojenne w latach 1914-1918 przyczyniły się do spadku liczebności szreńskich Żydów. Część z nich opuściła swój rodzinny sztetl, szukając szczęścia w większych miastach lub emigrując do Ameryki czy Palestyny. W 1921 roku w Szreńsku odnotowano obecność już tylko sześćset trzynastu osób pochodzenia żydowskiego.

Podobnie jak w innych miejscowościach, także w Szreńsku zaznaczyła się dominacja Żydów w handlu i rzemiośle. Przytoczmy tu fragment artykułu opublikowanego w 1938 roku na łamach "Gazety Mławskiej", w którym korespondent ze Szreńska donosił: "Handel mięsem wołowym jest u nas całkowicie w rękach żydowskich (....) Z wyjątkiem sklepów kolonialnych, cały handel mamy Żydów".

Podczas drugiej wojny światowej Żydzi ze Szreńska zostali deportowani do Mławy, skąd w 1942 roku trafili do obozów w Treblince i Oświęcimiu. Wśród ofiar był ostatni rabin Szreńska - Jehuda Szraga Lichtig. Holocaust dane było przeżyć nielicznym. Warto dodać, że pochodzący z ze Szreńska Jakow Szaft i Meir Końskowolscy byli współorganizatorami buntu oświęcimskiego Sonderkommando.

Gmina żydowska w Szreńsku posiadała dwa miejsca pochówku. Nie znamy daty założenia najstarszego cmentarza - z całą pewnością istniał już w XVIII wieku. W 1775 r. w uprzednio cytowanych dokumentach diecezji płockiej poczyniono zapis, iż "Żydzi mają w przerzeczonym miasteczku Szreńsku swoją bóżnicę drewnianą, z dawnych lat postawioną i cmentarz swój, na dwie staje od miasteczka, za strugą Mławką nazwaną, odległy". Nekropolia ta uległa zniszczeniu. W 1988 roku na terenie cmentarza pracownicy Żydowskiego Instytutu Historycznego odnaleźli pojedynczy nagrobek. Była to wykonana z głazu narzutowego macewa, upamiętniająca zmarłego w 1863 r. (22 tamuz 5623 r. według kalendarza żydowskiego) mężczyznę o imieniu Cwi syn Menachema ha-Levi. Kliknij tu, by zobaczyć zdjęcie tego nagrobka. Niestety, podczas wizyty w tym miejscu w kwietniu 2009 r., nie udało się nam odszukać jakichkolwiek pomników nagrobnych.

Nowy cmentarz żydowski w Szreńsku powstał zapewne w początkach XX wieku około dwóch kilometrów od miasta, na południe od drogi prowadzącej do Mławy, na skraju lasu. Przyczyną jego założenia mogło być całkowite wykorzystanie terenu starej nekropolii. W wyniku zniszczeń w tym miejscu nie ma już nagrobków, grunt cmentarny jest wykorzystywany jako pole uprawne.

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: Sławomir Topolewski
Księgę Pamięci Szreńska znajdziesz tutaj:

teren cmentarza żydowskiego w Szreńsku
Teren starego cmentarza żydowskiego w Szreńsku
teren cmentarza żydowskiego w Szreńsku
Teren nowego cmentarza żydowskiego w Szreńsku
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach ze Szreńska i ich nekropoliach. Czekamy też na relacje osób, które pamiętają te cmentarze z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim. Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas