| strona główna | cmentarze | warto wiedzieć | księga gości | napisz do nas |
WARKA |
English text | |
Syn rabbiego z Łęcznej (...) widział pewnego razu modlącego się rabbiego Icchaka z Warki. Zdumiony, pobiegł do ojca i zapytał, jak to się dzieje, że taki cadyk modli się cicho i spokojnie, bez wszelkich zewnętrznych oznak zachwycenia. "Kto nie potrafi pływać - odrzekł ojciec - ten, chcąc utrzymać się na wodzie, musi wykonywać gwałtowne ruchy. Pływak doskonały leży bez ruchu, a woda sama go unosi." Martin Buber "Opowieści chasydów" |
||
Żydzi osiedlili się w Warce w drugiej połowie XVIII wieku. Przez dziesięciolecia wyznawcy judaizmu stanowili połowę wszystkich mieszkańców. W 1800 roku w Warce żyło 359 Żydów, co stanowiło 51,5% całej populacji.
Autorzy wydanego w 1883 roku "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich", opisując Warkę z 1857 roku, wzmiankowali "165 domów (13 murowanych), 2760 mieszkańców (1725 Żydów, 62 Niemców"). W spisie powszechnym z 1921 roku 50,5% mieszkańców Warki zadeklarowało pochodzenie żydowskie. Warecką drewnianą synagogę "Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust" określiła jako "jedną z najpiękniejszych w Polsce". |
||
 |
 |
 |
| synagoga w Warce (foto: Szymon Zajczyk) | ||
Miasto było też jednym z ważniejszych w Polsce ośrodków chasydyzmu. Miejscową dynastię cadyków zapoczątkował w 1829 roku Izrael Icchak Kalisz (1779 - 1848), uczeń słynnego Jaakowa Icchaka Ha-Levi Horowitza z Lublina i Simchy Bunema z Przysuchy. Nauki Izraela Icchaka zostały wydane w dziełach "Ohel Icchak" oraz "Huccak Chen". Jego potomkowie przewodzili wspólnotom chasydzkim w Warce, Otwocku, Mszczonowie. Nauki u Izraela Icchaka Kalisza pobierali między innymi późniejsi cadycy: Jakoow Arie Guterman z Radzymina, Jechiel Danziger z Aleksandrowa, Dow Ber z Białej Rawskiej. Podczas I wojny światowej siedzibę dynastii przeniesiono do Warszawy. Po wybuchu II wojny światowej część Żydów uciekła z Warki, szukając schronienia w radzieckiej strefie okupacyjnej. Pozostali w mieście Żydzi zostali poddani licznym represjom. W 1940 roku stłoczono ich w getcie, gdzie wielu zmarło w wyniku chorób. W lutym 1941 roku Żydzi z Warki zostali wywiezieni do obozu w Treblince. Czas Zagłady przeżyli nieliczni. |
||
 |
||
| Treblinka - głaz upamiętniający Żydów z Warki (zdjęcie: R. Zubkowicz) | ||
Cmentarz żydowski w Warce położony jest na wzgórzu nad Pilicą, w pobliżu mostu kolejowego, u wylotu ul. Baczyńskiego. Nekropolia została założona pod koniec XVIII wieku na działce o powierzchni około pół hektara. Z czasem jej teren został dwukrotnie poszerzony i ogrodzony. W wyniku zniszczeń do dziś nie zachowały się żadne macewy. Kilkanaście lat temu w miejscu domniemanego spoczynku Izraela Icchaka Kalisza wzniesiono ohel z czerwonej cegły oraz zamontowano metalowe schody, wiodące od strony rzeki. |
||
 |
||
| archiwalne zdjęcie, wykonane na cmentarzu żydowskim w Warce (źródło: Księga Pamięci Warki) |
||
Porzucone na terenie cmentarza śmieci i liczne butelki po napojach alkoholowych świadczą, że szacunek dla zmarłych jest obcy niektórym mieszkańcom Warki. Red. Jerzy Stobiecki na łamach "Słowa Ludu" w 1999 roku tak pisał o dewastacji wareckiego beit-kwarot: "Wybudowany kilka lat temu ohel stoi zniszczony. Wandale wyrwali kratę z furtki od kapliczki, na ścianach pojawiły się antysemickie napisy. Wieczorami schodzą się tam chuligani i urządzają libacje. W ubiegłym roku zdewastowane zostały także schody prowadzące do kapliczki. Ale to nie wszystko. Piaszczysta skarpa nad brzegiem Pilicy, na której położony jest cmentarz, stopniowo się obsuwa, odsłaniając szczątki pogrzebanych Żydów". Warto wiedzieć, że miejscem spoczynku cadyków związanych z dynastią warecką jest też cmentarz żydowski w Warszawie przy ul. Okopowej, gdzie w kwaterze trzynastej - tuż obok grobów rodziny Lesser - swój ohel mają: Mordechaj Menachem Mendel Kalisz syn Izaaka, zwany "Milczącym Cadykiem" (zm. w 1868 r); Menachem Mendel syn Symchy Bunima z Otwocka, wnuk Menachema Mendla (zm. w 1919 r.); Jakub Juda z Nadarzyna, zięć Menachema Mendla (zm. w 1885 r.); Chaim syn Jakuba Judy (zm. w 1923 r.). tekst & zdjęcia: K. Bielawski |
||
 |
 |
 |
| wejście na cmentarz | ohel cadyka | grób w ohelu |
| Ohel cadyków wareckich na cmentarzu w Warszawie | ||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
| Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Warki i ich nekropolii. Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową. |
||
| Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim. Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji. |
||
| strona główna | cmentarze | warto wiedzieć | księga gości | napisz do nas |