Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
GORLICE
English text

Cmentarz żydowski w Gorlicach został założony w drugiej połowie XVIII wieku na zboczu wzgórza, przy obecnej ul. Stróżowskiej. Podczas II wojny światowej naziści zniszczyli nekropolię. Rozebrano wówczas cmentarny mur, a płyty nagrobne wykorzystano do budowy schodów do siedziby gestapo w willi "Szklarczykówka" oraz utwardzania ulic. Na cmentarzu Niemcy przeprowadzali też liczne egzekucje osób narodowości żydowskiej i romskiej.

Po wyzwoleniu, w latach 1945 - 1960 kilkuosobowa grupa ocalałych miejscowych Żydów podjęła starania na rzecz uporządkowania nekropolii. Zwieziono odzyskane nagrobki, część z nich poddając renowacji. Ekshumowano ciała Żydów, rozstrzelanych w różnych miejscach w rejonie Gorlic i złożono je w zbiorowej mogile na cmentarzu. Na terenie nekropolii wzniesiono pomnik, poświęcony ofiarom hitlerowskich represji.

Gorliccy Żydzi stopniowo jednak opuszczali swój rodzinny sztetl. Z czasem miejsce pochówku ich bliskich popadało w zapomnienie i niszczało. Nagrobki były rozkradane. Po części grobów pozostały jedynie betonowe podstawy. Cmentarz był miejscem wypasu bydła. Zdewastowano też symboliczny nagrobek, wystawiony w miejscu egzekucji miejscowych Żydów.

Stan ten uległ zmianie dopiero w połowie lat dziewięćdziesiątych. Z inicjatywy wywodzącej się z Gorlic Pauliny Bergman oraz dzięki współpracy Fundacji Rodziny Nissenbaumów, Fundacji "Wieczna Pamięć" i władz miasta, teren nekropolii został ogrodzony i uporządkowany, a część macew ustawiono. Odbudowano także ohel, w którym spoczywają:
- Cwi Hirsz syn Barucha Halberstam, rabin i cadyk, przewodniczący sądu rabinackiego w Rudniku, zmarły w dniu 15 aw 5678 roku (24.07.1918),
- Baruch syn Chaima Halberstam - potomek słynnego założyciela dynastii chasydzkiej w Nowym Sączu, przewodniczący sądu rabinicznego w Rudniku i Gorlicach, zmarły 1 adar 5666 (26.02.1906) w wieku 76 lat;
- Pinchas syn Jehoszuy Eleazara, potomek Pinchasa z Korca i cadyka z Kosowa, gaon, maggid i dajan, zmarły w dniu 25 szwat 5661 roku (14.02.1901).

Cwi Hirsz Halbersztam Baruch Halbersztam, syn Chaima Halberstama Pinchas syn Jehoszuy Eleazara
macewa
Cwi Hirsza Halberstama
macewa
Barucha Halberstama
macewa
Pinchasa syna Jehoszuy

W październiku 1995 r. w Gorlicach odbyła się uroczystość przekazania odrestaurowanego cmentarza. W ceremonii wzięli udział między innymi: delegacja Żydów pochodzących z Gorlic, wśród nich wspomniana już Paulina Bergman czy Israel Noe Peterfreund; przedstawiciele Fundacji Rodziny Nissenbaumów z prezesem Zygmuntem Nissenbaumem na czele, przedstawiciele Fundacji "Wieczna Pamięć", członkowie lokalnych władz wraz z burmistrzem Stanisławem Szurą. Krakowscy rabini odmówili kadisz, a katoliccy księża - chrześcijańską modlitwę za zmarłych "Wieczne odpoczywanie".

Klucz do bramy cmentarza i ohelu udostępnia p. Michał Fejkiel (ul. Stróżowska 82, 38-300 Gorlice, tel. 18 352 27 62)

brama cmentarza żydowskiego w Gorlicach Gorlice - macewy na cmentarzu żydowskim
Gorlice - kirkut nagrobki na cmentarzu żydowskim w Gorlicach Gorlice - cmentarz żydowski
zdjęcia: Mieczysław Ochwat
Cmentarz żydowski w Gorlicach w obiektywie Aleksandra Gucwy
Więcej zdjęć tego Autora znajdziesz na stronie www.sekowa.info
Gorlice - kirkut
Gorlice - ohel na cmentarzu żydowskim Gorlice - macewy w ohelu wnętrze ohelu w Gorlicach
Stróżówka - miejsce egzekucji Żydów z Gorlic i Bobowej

Jednym z miejsc zagłady Żydów z getta w Gorlicach był las Garbacz w miejscowości Stróżowka. Władysław Boczoń w swej książce zatytułowanej "Żydzi gorliccy" tak opisuje egzekucję, przeprowadzoną tu w dniu 14 sierpnia 1942 roku: "Działy się tam dantejskie sceny, a krzyki rozpaczy matek mordowanych dzieci słychać było daleko, chociaż gęsty las tłumił odgłosy mordu. (...) Do ogromnego dołu (...) martwych spychano kopniakami. Rannych dobijano kolbami karabinów. Ponieważ starców wymordowano na miejscu, a zdolnych do pracy wywieziono jeszcze w kwietniu do obozu w Płaszowie, w lesie Garbacz Ukraińcy i Niemcy stoczyli "rycerską" bitwę z dziećmi i kobietami". Po wojnie zbiorową mogiłę otoczoną murem i wystawiono pomnik, na którym umieszczono napis: "W tym grobie masowym spoczywają szczątki około 700 Żydów z Gorlic i Bobowej, ofiar rzezi hitlerowskiej, zamordowanych bestialsko w dniu 14 sierpnia 1942 roku. Wystawienie tego grobu i opieka nad tym świętym miejscem jest główną zasługą ob. ob. Nuchyma Ormianera i Jakuba Pellera, przewodniczącego Powiatowego Komitetu Żydowskiego".

Stróżówka - miejsce egzekucji Żydów z Gorlic i Bobowej Stróżówka - miejsce egzekucji Żydów zbiorowa mogiła w Stróżówce
zdjęcia: Mieczysław Ochwat

tekst: K. Bielawski
współpraca: W. Tworek, A. Olewski

Więcej informacji o Żydach z Gorlic znajdziesz
na poniższych stronach internetowych:
Shtetlinks Site for Gorlice
Księga Pamięci Gorlic
Warto też odwiedzić witrynę www.cmentarze.gorlice.net.pl
Polecamy także lekturę książki Władysława Boczonia "Żydzi gorliccy"

Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Gorlic i i ich nekropolii. Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim. Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas