Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
KOLNO    

Cmentarz żydowski w Kolnie położony jest na wzniesieniu w pobliżu ul. M. Dąbrowskiej. Jego lokalizację można odnaleźć na przedwojennej mapie okolic Kolna. Jak podaje Czesław Brodzicki w swej książce "Kolno na Mazowszu", w dniu 18 września 1817 roku władze wydały zgodę na założenie cmentarza wyznania mojżeszowego, na gruncie położonym "225 prętów" za miastem. Gmina żydowska zobowiązała się jednocześnie do opłacania rocznego czynszu w wysokości 18 zł. Do czasu powstania nekropolii, Żydzi z Kolna chowali swych zmarłych w Śniadowie i Łomży.

Podczas II wojny światowej cmentarz był świadkiem antysemickich zajść, do jakich doszło w Kolnie po agresji Niemiec na Związek Radziecki. Szymon Datner w opracowaniu zatytułowanym "Zagłada Żydów w Kolnie" (Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego im. E. Ringelbluma, relacja nr 301/1996) tak opisał te wydarzenia: "5 lipca 1941 roku Niemcy i ich polscy pomocnicy wygnali całą żydowską ludność i zebrali ją wokół pomnika Lenina. Przy akompaniamencie okrutnego bicia i wrzasków statua zostaje rozbita. Gruzy zostają załadowane na wozy, do których wprzęgnięto Żydów w tałesach. (.....) Odprowadzana żartami i śmiechem mieszkańców rusza kolumna Żydów ze śpiewem "Hatikwa" na żydowski cmentarz. (....) Na cmentarzu Żydzi wykopali grób, kazano im modlić się, śpiewać i przy wielkiej radości znęcających się, gruz po statui Lenina zostaje zakopany. Przy wyjściu z cmentarza i zakończeniu "uroczystości", polscy chuligani tworzą szpaler i pałkami biją głowy żydowskie".

Zapewne wkrótce po tych wydarzeniach rozpoczął się proces dewastacji nekropolii, kontynuowany także po odzyskaniu niepodległości. Przytoczmy tu fragment opublikowanych w "Księdze Pamięci Kolna" wspomnień Racheli Alter-Borkowskiej, spisanych po wizycie na cmentarzu w 1961 roku: "Ogrodzenie jest zrujnowane, groby - bez pomników, tu i tam leżą ich fragmenty. (.....) Szukałam grobu mojej matki w miejscu, w którym - jak pamiętałam - została pochowana. (....) "Patrz - pewien Polak powiedział do mnie - tu, w otwartym grobie Niemcy zabili Szepsela Melcherskiego, grabarza. Zmusili go do wykopania grobu i położenia się w nim. Wtedy go zastrzelili, grób pozostał półotwarty". Nie ma już grabarza Szepsela, razem z nim przepadła książka ze spisem zmarłych". W latach osiemdziesiątych jeden z mieszkańców Kolna w liście przesłanym do Żydowskiego Instytutu Historycznego alarmował: "Cmentarz w Kolnie jest wprawdzie ogrodzony, ale całe lato pasą się na nim krowy. Tylko gdzieniegdzie znajdują się jeszcze widoczne ślady po grobach".

Od zakończenia wojny przez sześćdziesiąt lat nekropolia czekała na ratunek. Dopiero w 2005 r. cmentarz został uporządkowany. Naprawiono też ogrodzenie i ustawiono bramę ze stosownymi napisami w językach polskim, hebrajskim i angielskim. Prace zostały wykonane dzięki zaangażowaniu między innymi nowojorskiego rabina Szlomo Bessera, rodziny wywodzącego się z Kolna Emanuela Toporowitza i Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.

Kolno - cmentarz żydowski Kolno - cmentarz żydowski Kolno - cmentarz żydowski Kolno - cmentarz żydowski
foto: Adam Karabowicz foto: Adam Karabowicz foto: Adam Karabowicz foto: Adam Karabowicz
Kolno - cmentarz żydowski cmentarz żydowski w Kolnie macewy na cmentarzu w Kolnie połamany nagrobek
foto: Aleksander Schwarz foto: Aleksander Schwarz foto: Aleksander Schwarz foto: Aleksander Schwarz

Mimo zniszczeń na terenie nekropolii przetrwała dość liczna grupa macew, wykonanych w większości z prostych głazów granitowych. W ich zwieńczeniach można odnaleźć wykonane charakterystyczne dla żydowskiej sztuki sepulkralnej płaskorzeźby przedstawiające świece, lwy czy korony. Widoczny jest rzędowy układ pochówków. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1824 roku. Cmentarz wpisany jest do rejestru zabytków pod numerem 373/88.

tekst: K. Bielawski
Archiwalne zdjęcia z cmentarza w Kolnie
znajdziesz na stronie www.bagnowka.com
Współrzędne cmentarza wg wskazań GPS: N53.405603; E21.91805

Synagoga w Kolnie w obiektywie Antoniego Dudo
Synagoga w Kolnie w obiektywie Antoniego Dudo Synagoga w Kolnie w obiektywie Antoniego Dudo Synagoga w Kolnie w obiektywie Antoniego Dudo Synagoga w Kolnie w obiektywie Antoniego Dudo
Poszukujemy wszelkich informacji o cmentarzu żydowskim w Kolnie.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają tą nekropolię z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas