Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
KRAKÓW - Cmentarz żydowski przy ul. Miodowej

"Nowy" cmentarz żydowski w Krakowie znajduje się przy ul. Miodowej i jest jedną z niewielu wciąż czynnych nekropolii wyznania mojżeszowego w Polsce. Cmentarz powstał w 1800 roku i do czasu wybuchu II wojny światowej zajmował powierzchnię 22 hektarów. Już w okresie międzywojennym teren nekropolii został niemal całkowicie wykorzystany. Od 1932 roku pochówki kierowano na nowe cmentarze, założone przy ul. Abrahama oraz przy ul. Jerozolimskiej. W czasach Holocaustu te dwa cmentarze znalazły się na terenie nazistowskiego obozu pracy Kraków-Płaszów.

Nekropolia przy ul. Miodowej została poważnie zniszczona podczas II wojny światowej. Niemcy wiele macew wykorzystali do prac budowlanych. Część z nich posłużyła jako płyty chodnikowe w obozie w Płaszowie. Aleksander Bieberstein w swej książce zatytułowanej "Zagłada Żydów w Krakowie" tak opisuje stan cmentarza: "Pomniki na tym terenie były zburzone, groby otwarte, kości i przedmioty kultu walały się wśród rozkopanej ziemi".

Dom
przedpogrzebowy
Pomnik
ofiar Holocaustu
Macewa w ścianie
Pomnika Ofiar Holocaustu
Nagrobki
Kalmana i Arona Epsteinów
W latach pięćdziesiątych XX wieku dzięki wsparciu Joint Distribution Committee cmentarz poddano renowacji. Część płyt nagrobnych z powrotem przewieziono na cmentarz i ustawiono bądź wmurowano w ogrodzenie. Dziś na powierzchni 19 hektarów znajduje się około siedmiu tysięcy nagrobków, najstarsze z nich pochodzą z lat czterdziestych XIX wieku. Znajdziemy tu także wiele symbolicznych grobów ofiar Holocaustu, wzniesionych przez rodziny w latach powojennych. Większość pomników wykonano z piaskowca, z napisami w językach hebrajskim, polskim i niemieckim.

Wejście na cmentarz znajduje się przy ul. Miodowej. Po lewej stronie zwraca uwagę budynek domu przedpogrzebowego, zaprojektowanego pod koniec XIX wieku przez Władysława Kleinberga. Dom został oddany do użytku w czerwcu 1903 roku. Budynek składa się z sali przedpogrzebowej, pokoju ze stołem do przygotowywania zwłok oraz z części gospodarczej. Na ścianach umieszczono tablice z modlitwami.

Naprzeciw domu przedpogrzebowego wzniesiono pomnik poświęcony pamięci ofiar Holocaustu. W jego ścianach umieszczono rozbite nagrobki oraz tablice upamiętniające krakowskich Żydów, zamordowanych podczas II wojny światowej. Napis na pomniku głosi: "Tu pochowani. Pomnik jest poświęcony świętemu wspomnieniu ofiar hitlerowskich narodowych morderców. Niech ich dusze będą związane w węzeł życia".

Pójdźmy teraz ścieżką za pomnikiem, tuż przy murze, w którym widoczne są fragmenty macew. Za załomem muru, nieco z boku po lewej stronie można dostrzec grupę macew z dużą ilością kwitlech. To nagrobki Kalonimusa Kalmana Epsteina i jego syna Arona. Kalonimus Epstein odegrał bardzo ważną rolę w rozwoju chasydyzmu w Krakowie oraz Galicji. Nauki pobierał u słynnego Elimelecha z Leżajska; Jakoowa Icchaka Hurwicza (Horowitza), zwanego "Widzącym z Lublina" czy też u rymanowskiego cadyka Menachema Mendla. Wydane pośmiertnie dzieło Epsteina "Maor We-Szemes" stało się jedną z ważniejszych ksiąg galicyjskich chasydów. Kalonimus Kalman Epstein zmarł w 1832 roku. Na jego czarnej steli nagrobnej wyryto między innymi te słowa: "Dla mędrców był światłem i jasnością dla oświeconych. Jego słowa były czyste po siedmiokroć (...) Nie oddalał się z namiotu Tory dzień i noc. Pan pobożny, wybitny, wzór sprawiedliwych". Po lewej stronie pochowano jego syna Arona, zmarłego w 1881 r. Macewa z prawej strony z płaskorzeźbą lwów i winorośli to pomnik nagrobny Szlomo Zalmana syna Abrahama, założyciela dynastii cadyków w Wielopolu, ucznia Naftalego Cwi z Ropczyc oraz Meira z Opatowa.

Kontynuując spacer wąską alejką, miniemy grób rabina Krakowa, Józefa Nachema Kornitzera, a nieco dalej, przy rozstaju ścieżek, macewę ortodoksyjnego rabina Szymona Schreibera, wnuka słynnego Akiwy Eigera, twórcy partii "Machsike Hadas", członka parlamentu wiedeńskiego i autora książek poświęconych tradycjom żydowskim. Tu skręcamy w prawą stronę. Niemal na końcu alejki, po lewej widać obelisk zmarłego w 1879 roku Maurycego Gottlieba - malarza, ucznia Jana Matejki, twórcy wielu znanych dzieł, takich jak: "Chrystus nauczający w Kafarnaum" , "Chrystus w świątyni" , "Kazimierz Wielki nadający prawa Żydom" , "Jankiel cymbalista" i "Zosia" . Na jego mogile potomni umieścili napis: "Barwami pisał podniosłe pieśnie, dla braci, których miłował, śmierć go wydarła światu za wcześnie, świat pamięć o nim zachował". Jeszcze dalej znajdują się groby znanego fotografa Ignacego Kriegera oraz lekarza i społecznika Jonatana Warszauera.

Przechodzimy teraz do drugiej części cmentarza, mijając po drodze wiele macew, często prawie całkowicie zasłoniętych roślinnością. W połowie głównej alei nie sposób nie zauważyć dużej, czarnej płyty. To miejsce spoczynku Ozjasza Thona - charyzmatycznego rabina synagogi Tempel, posła na sejm, pomysłodawcy powołania krakowskiej Biblioteki Judaistycznej oraz warszawskiego Instytutu Nauk Judaistycznych, którego tradycje do dziś kontynuuje Żydowski Instytut Historyczny.

panoramiczny widok cmentarza żydowskiego w Krakowie

Kilkanaście metrów dalej, po przeciwnej stronie głównej alei można odszukać nagrobek Jerzego Gerta, a właściwie Józefa Gärtnera (zm. w 1969 roku) - dyrygenta, kompozytora, założyciela Orkiestry i Chóru Polskiego Radia w Krakowie, kierownika artystycznego krakowskiej filharmonii. Gert skomponował muzykę do popularnych piosenek, między innymi "Krakowskiej kwiaciarki" czy "Piosenki o Nowej Hucie".

Bliżej domu przedpogrzebowego widoczne są groby Macieja (zm. w 1979 roku) i Czesława (zm. w 1997 roku) Jakubowiczów - prezesów krakowskiej Gminy Żydowskiej w okresie powojennym.

Cmentarz udostępniony jest do zwiedzania codziennie oprócz sobót i innych świąt żydowskich w godzinach 09.00 - 17.00. Za wstęp nie pobiera się opłat. Mężczyźni powinni posiadać nakrycie głowy.
tekst: K. Bielawski
zdjęcia: K. Bielawski
zdjęcie panoramiczne: Jacques Lahitte
Polecamy odwiedzenie strony The Jews of Krakow and its Surrounding Towns
Przeczytaj tekst A. Biebersteina "Zagłada żydowskich cmentarzy"
Kliknij tu, by obejrzeć film video "Żydowski Kraków"
Położenie cmentarza na mapie satelitarnej znajdziesz tutaj
Cmentarz żydowski w Krakowie w obiektywie Kariny Łukasik
kwitlech Cmentarz żydowski w Krakowie w obiektywie Kariny Łukasik Kraków - macewy nagrobki na cmentarzu żydowskim w Krakowie
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas