| KRAKÓW - Cmentarz żydowski przy ul. Miodowej |
|
"Nowy" cmentarz żydowski w Krakowie znajduje się przy ul. Miodowej i jest jedną z niewielu wciąż czynnych nekropolii wyznania mojżeszowego w Polsce. Cmentarz powstał w 1800 roku i do czasu wybuchu II wojny światowej zajmował powierzchnię 22 hektarów. Już w okresie międzywojennym teren nekropolii został niemal całkowicie wykorzystany. Od 1932 roku pochówki kierowano na nowe cmentarze, założone przy ul. Abrahama oraz przy ul. Jerozolimskiej. W czasach Holocaustu te dwa cmentarze znalazły się na terenie nazistowskiego obozu pracy Kraków-Płaszów.
Nekropolia przy ul. Miodowej została poważnie zniszczona podczas II wojny światowej. Niemcy wiele macew wykorzystali do prac budowlanych. Część z nich posłużyła jako płyty chodnikowe w obozie w Płaszowie. Aleksander Bieberstein w swej książce zatytułowanej "Zagłada Żydów w Krakowie" tak opisuje stan cmentarza: "Pomniki na tym terenie były zburzone, groby otwarte, kości i przedmioty kultu walały się wśród rozkopanej ziemi". |
 |
 |
 |
 |
Dom
przedpogrzebowy |
Pomnik
ofiar Holocaustu |
Macewa w ścianie
Pomnika Ofiar Holocaustu |
Nagrobki
Kalmana i Arona Epsteinów |
W latach pięćdziesiątych XX wieku dzięki wsparciu Joint Distribution Committee cmentarz poddano renowacji. Część płyt nagrobnych z powrotem przewieziono na cmentarz i ustawiono bądź wmurowano w ogrodzenie. Dziś na powierzchni 19 hektarów znajduje się około siedmiu tysięcy nagrobków, najstarsze z nich pochodzą z lat czterdziestych XIX wieku. Znajdziemy tu także wiele symbolicznych grobów ofiar Holocaustu, wzniesionych przez rodziny w latach powojennych. Większość pomników wykonano z piaskowca, z napisami w językach hebrajskim, polskim i niemieckim. |
 |
 |
 |
 |
Wejście na cmentarz znajduje się przy ul. Miodowej. Po lewej stronie zwraca uwagę budynek domu przedpogrzebowego, zaprojektowanego pod koniec XIX wieku przez Władysława Kleinberga. Dom został oddany do użytku w czerwcu 1903 roku. Budynek składa się z sali przedpogrzebowej, pokoju ze stołem do przygotowywania zwłok oraz z części gospodarczej. Na ścianach umieszczono tablice z modlitwami.
Naprzeciw domu przedpogrzebowego wzniesiono pomnik poświęcony pamięci ofiar Holocaustu. W jego ścianach umieszczono rozbite nagrobki oraz tablice upamiętniające krakowskich Żydów, zamordowanych podczas II wojny światowej. Napis na pomniku głosi: "Tu pochowani. Pomnik jest poświęcony świętemu wspomnieniu ofiar hitlerowskich narodowych morderców. Niech ich dusze będą związane w węzeł życia".
Pójdźmy teraz ścieżką za pomnikiem, tuż przy murze, w którym widoczne są fragmenty macew. Za załomem muru, nieco z boku po lewej stronie można dostrzec grupę macew z dużą ilością kwitlech. To nagrobki Kalonimusa Kalmana Epsteina i jego syna Arona. Kalonimus Epstein odegrał bardzo ważną rolę w rozwoju chasydyzmu w Krakowie oraz Galicji. Nauki pobierał u słynnego Elimelecha z Leżajska; Jakoowa Icchaka Hurwicza (Horowitza), zwanego "Widzącym z Lublina" czy też u rymanowskiego cadyka Menachema Mendla. Wydane pośmiertnie dzieło Epsteina "Maor We-Szemes" stało się jedną z ważniejszych ksiąg galicyjskich chasydów. Kalonimus Kalman Epstein zmarł w 1832 roku. Na jego czarnej steli nagrobnej wyryto między innymi te słowa: "Dla mędrców był światłem i jasnością dla oświeconych. Jego słowa były czyste po siedmiokroć (...) Nie oddalał się z namiotu Tory dzień i noc. Pan pobożny, wybitny, wzór sprawiedliwych". Po lewej stronie pochowano jego syna Arona, zmarłego w 1881 r. Macewa z prawej strony z płaskorzeźbą lwów i winorośli to pomnik nagrobny Szlomo Zalmana syna Abrahama, założyciela dynastii cadyków w Wielopolu, ucznia Naftalego Cwi z Ropczyc oraz Meira z Opatowa.
|
|
 |
 |
 |
Kontynuując spacer wąską alejką, miniemy grób rabina Krakowa, Józefa Nachema Kornitzera, a nieco dalej, przy rozstaju ścieżek, macewę ortodoksyjnego rabina Szymona Schreibera, wnuka słynnego Akiwy Eigera, twórcy partii "Machsike Hadas", członka parlamentu wiedeńskiego i autora książek poświęconych tradycjom żydowskim. Tu skręcamy w prawą stronę. Niemal na końcu alejki, po lewej widać obelisk zmarłego w 1879 roku Maurycego Gottlieba - malarza, ucznia Jana Matejki, twórcy wielu znanych dzieł, takich jak: "Chrystus nauczający w Kafarnaum" , "Chrystus w świątyni" , "Kazimierz Wielki nadający prawa Żydom" , "Jankiel cymbalista" i "Zosia" . Na jego mogile potomni umieścili napis: "Barwami pisał podniosłe pieśnie, dla braci, których miłował, śmierć go wydarła światu za wcześnie, świat pamięć o nim zachował". Jeszcze dalej znajdują się groby znanego fotografa Ignacego Kriegera oraz lekarza i społecznika Jonatana Warszauera.
Przechodzimy teraz do drugiej części cmentarza, mijając po drodze wiele macew, często prawie całkowicie zasłoniętych roślinnością. W połowie głównej alei nie sposób nie zauważyć dużej, czarnej płyty. To miejsce spoczynku Ozjasza Thona - charyzmatycznego rabina synagogi Tempel, posła na sejm, pomysłodawcy powołania krakowskiej Biblioteki Judaistycznej oraz warszawskiego Instytutu Nauk Judaistycznych, którego tradycje do dziś kontynuuje Żydowski Instytut Historyczny.
|
 |
Kilkanaście metrów dalej, po przeciwnej stronie głównej alei można odszukać nagrobek Jerzego Gerta, a właściwie Józefa Gärtnera (zm. w 1969 roku) - dyrygenta, kompozytora, założyciela Orkiestry i Chóru Polskiego Radia w Krakowie, kierownika artystycznego krakowskiej filharmonii. Gert skomponował muzykę do popularnych piosenek, między innymi "Krakowskiej kwiaciarki" czy "Piosenki o Nowej Hucie".
Bliżej domu przedpogrzebowego widoczne są groby Macieja (zm. w 1979 roku) i Czesława (zm. w 1997 roku) Jakubowiczów - prezesów krakowskiej Gminy Żydowskiej w okresie powojennym.
Cmentarz udostępniony jest do zwiedzania codziennie oprócz sobót i innych świąt żydowskich w godzinach 09.00 - 17.00. Za wstęp nie pobiera się opłat. Mężczyźni powinni posiadać nakrycie głowy.
|
| Cmentarz żydowski w Krakowie w obiektywie Kariny Łukasik |
 |
 |
 |
 |
 |
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji. |
|