Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
KRYNKI
     

Krynki (w języku jidysz - Krynik, Krinek) to osada, rzucona gdzieś pod granicą z Białorusią, pomiędzy Bohonikami a Kruszynianami. W Białymstoku zwykło się mówić, że "Krynki leżą tam, gdzie wróble zawracają". Krynki zapewne byłyby skazane na zapomnienie, gdyby nie bogata historia tego miejsca i jego zabytki.

Przede wszystkim rzuca się w oczy niespotykany w Polsce układ architektoniczny, przypominający gwiazdę. Niczym w Paryżu ulice rozchodzą się promieniście od sześciobocznego rynku. Nazwy ulic określają ich położenie lub też zajęcie mieszkańców. Znajdziemy tu ulicę Browarną, Zaułek Szkolny, Zaułek Zagumienny, Pohulankę, ulicę Grabarną, Cerkiewną, Kościelną.

Zapewne już w początkach XV wieku istniał tu książęcy dwór. W 1434 roku w Krynkach na mocy porozumienia króla Władysława Jagiełły i księcia litewskiego Zygmunta została odnowiona unia Korony z Litwą. Prawa miejskie Krynki uzyskują w 1509 roku i stan ten będzie trwać aż do lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku, kiedy to Krynki stały się oficjalnie wsią gminną.

Krynki - cmentarz żydowski
zdjęcie: Mattias Maciej Nowak

Dzięki położeniu na skrzyżowaniu szlaków handlowych, miasto rozwijało się dynamicznie, choć zdarzały się też chwile ciężkie - wojny z Moskwą, potop szwedzki, epidemie i pożary. W XIX wieku w Krynkach funkcjonowało kilka manufaktur włókienniczych, zakładów garbarskich, gorzelniczych i garncarskich.

Rewolucja 1905 roku odbiła się echem także w Krynkach - na kilka dni władze w mieście przejęli robotnicy, próbując stworzyć "Republikę Krynecką".

W historii miasta ważną rolę odegrała społeczność żydowską. Żydzi zostali tu sprowadzeni w XV wieku w celu rozwinięcia rzemiosła i handlu. Ich liczba wzrastała bardzo szybko, w XVIII wieku kahał krynecki z siedmiuset starozakonnymi był liczniejszy od gminy żydowskiej w Białymstoku. W początkach XX wieku ludność wyznania mojżeszowego stanowiła 90% ogółu mieszkańców. Okres międzywojenny przyniósł - jak w innych miastach Rzeczypospolitej - masową migrację tutejszych Żydów do Ameryki i Palestyny. Ich liczba spadła z 10.000 (stan z 1914 roku) do 5.786 w 1931 roku.

Po napaści Niemiec na Związek Radziecki w 1941 roku, w Krynkach utworzono getto. Zostało ono zlikwidowane w styczniu 1943 roku, jednak kryneccy Żydzi stawili zbrojny opór, zabijając dwunastu Niemców. W czasie wojny działał też żydowski oddział partyzancki, dowodzony przez Mojżesza Słopaka, pseudonim "Mohryń".

Ślady kilkusetletniej obecności Żydów w Krynkach są widoczne do chwili obecnej. W osadzie zachowały się budynki kultu religijnego. Wzniesiony w I połowie XIX wieku Kaukaski Dom Nauki (Kaukaski Bejt Ha-Midrasz) mieści dziś Gminny Ośrodek Kultury i Sportu. Dziewiętnastowieczna Bóżnica Chasydów Słonimskich - jeden z nielicznych zachowanych w Polsce chasydzkich budynków kultowych - jest dziś wykorzystywana jako magazyn. Niewiele natomiast zostało z Wielkiej Synagogi (ha-Godol Bejt ha-Kneset) - w 1944 roku zniszczyli ją Niemcy, a w 1971 roku bezmyślni urzędnicy gminni nakazali jej wysadzenie. Zachowały się jedynie fundamenty i fragmenty ściany.

krynki krynki krynki krynki
krynki krynki krynki krynki

Cmentarz żydowski w Krynkach leży nieco z boku Zaułka Zagumiennego. Kirkut został założony w 1622 roku i jest jedną z najciekawszych i najlepiej zachowanych nekropolii Podlasia. Wysokie trawy skrywają setki kamiennych macew, z inskrypcjami w języku hebrajskim i rosyjskim. Tomasz Wiśniewski - od lat badający zabytki kultury żydowskiej Białostocczyzny - na jednym z nagrobków odczytał znamienne memento "Unikajcie nacjonalizmu do końca Waszych dni". Niestety, wiele macew zostało rozkradzionych i wykorzystanych jako materiał budowlany. Najstarszy rozpoznany nagrobek pochodzi z 1750 roku. Na cmentarzu znajdują się także groby ofiar nazistów. O jednym z takich pochówków wspomina Wajner Chaim w relacji przechowywanej w Żydowskim Instytucie Historycznym: "29 czerwca 1941 roku Niemcy zajęli Krynki. Obserwatorzy niemieccy przekazali, że żydowskie rodziny, które uciekły z miasteczka, są na polach w pobliżu Krynek. Po tej informacji pocisk spadł na pole, gdzie przebywali uciekinierzy i kilka osób zostało rozerwanych na strzępy. Zginęło wówczas siedemdziesiąt żydowskich mężczyzn, kobiet i dzieci. Widok był straszny, bo na polu leżały osobno nogi, w innym miejscu ręce, głowy oderwane od ciała. Były to ofiary niewinne i zostały pochowane w jednej bratniej mogile na żydowskim cmentarzu w Krynkach".

Wiele informacji o przedwojennej społeczności Żydów w Krynkach znajdziesz na stronie JewishGen
oraz w Księdze Pamięci Krynek
Kliknij tu by zobaczyć panoramę cmentarza w Krynkach autorstwa Sławomira Szeremety
Krótki film nagrany na tym cmentarzu znajdziesz w serwisie YouTube.
Lokalizacja cmentarza wg GPS: N 53° 16.123' E 023° 46.518'

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: Mariusz Łapiński

Cmentarz żydowski w Krynkach w obiektywie Artura Cyruka
Krynki - cmentarz żydowski i cerkiew cmentarz żydowski w Krynkach macewa macewy w Krynkach
Krynki - stara macewa nagrobek na cmentarzu żydowskim w Krynkach Krynki - kamienne macewy Krynki - kirkut
macewy w Krynakch cmentarz żydowski - Krynki
Krynki - kirkut kirkut w Krynkach
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Krynek i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas