Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

Gmina żydowska w Piotrkowie Trybunalskim posiadała dwa miejsca pochówku. Pierwszy cmentarz powstał zapewne około 1679 r., na mocy przywileju wydanego przez króla Jana III Sobieskiego. Przywilej ten został potwierdzony w 1778 r. przez Stanisława Augusta ("na okopisko alias kierkow na schowanie zmarłych pozwalamy"). Wcześniej piotrkowscy Żydzi chowali swych zmarłych w Rozprzy. Nekropolię założono na tyłach synagogi przy obecnej ul. Wojska Polskiego. Według legendy miejsce na cmentarz wybrano dlatego, że już wcześniej znajdował się tam grób Żydówki, zabitej przez wojska hetmana Czarnieckiego po wojnie szwedzkiej. Organizacją pogrzebów zajmowało się bractwo Chewra Kadisza, którego pierwszym przewodniczącym był Brachaj Bejruch. Rabin Szymon Huberband w swej pracy "Zagłada synagog, domów modlitwy i cmentarzy" ("Der churbn fun szułn, besmedreszs un bejs ha-chaim") tak pisał o dziejach tego miejsca: "Stary cmentarz (.....) zajmował całą działkę na wschód od synagogi i domu studiów religijnych. Fakt, że synagoga i beit ha-midrasz były bezpośrednio przy cmentarzu, był swego czasu powodem wielkiej dysputy pomiędzy piotrkowskim rabinem, wielkim znawcą Talmudu i autorem Szajlos We-Tszuwos Nefesz Kai, rabinem Chaimem Eliezerem Waksem a Radzyminer Rebbe, wielkim Gerszonem Henochem Leinerem. Był czas, kiedy grunta cmentarne obejmowały także teren, który dziś jest ulicą Piłsudskiego. Jednak kiedy ulice miasta były ponownie wytyczane, Żydzi zostali zmuszeni do ekshumowania kości kilku ciał dla zrobienia miejsca pod drogę. Na ul. Piłsudskiego były znaki ostrzegające kohenów przed wchodzeniem na to miejsce. Stary cmentarz był miejscem wiecznego pochówku między innymi: rabina Hirsza Piotrkowera; jego syna rabina Nosn Nuty, trzeciego rabina Piotrkowa; rabina Jankewa Mizurika; całej dynastii Katz, rabina Jehudy Katza, szczycącego się tytułem "Wielkiego Lwa"; umęczonego rabina Efraima Fiszla; rabina z Przedborza reb Szaula, jednego z dwunastu rabinów, którzy nałożyli ekskomunikę na Jakuba Franka i wielu mędrców i uczonych. Kilka miesięcy przed wojną, dzięki wysiłkom YIVO wiele macew zostało wykopanych z ziemi. Wiele z odnalezionych nagrobków było ozdobionych polskim orłem i piękną ornamentyką. Niemcy usunęli macewy z grobów i wykorzystali je do ułożenia chodnika przez cmentarz, z synagogi po jednej jego stronie do szopy po drugiej".

Wiadomo, że jeszcze w okresie międzywojennym na cmentarzu znajdowało się co najmniej kilkadziesiąt nagrobków, a jego obszar był zaniedbany i zarośnięty. W wyniku zniszczeń wszelkie ślady nekropolii zostały zatarte. W 2008 r. na tyłach dawnej synagogi umieszczono głaz z tablicą z napisem: "Pamięci Żydów piotrkowskich, żyjących w tym mieście od XVI w. Położyli ten kamień w czerwcu 2008 r. ci, co pamiętają. Na tym miejscu znajdował się pierwszy cmentarz żydowski założony w Piotrkowie pod koniec XVII wieku".

Pod koniec XVIII w. władze Piotrkowa podjęły decyzję o zamknięciu cmentarzy znajdujących się w obrębie zabudowy miejskiej i założeniu nowych na peryferiach. W latach 1791-1792 r. na tzw. Zagórkach, przy zbiegu obecnych ul. Spacerowej i Krętej powstał drugi cmentarz żydowski. W ciągu kolejnych stuleci pochowano tu tysiące żydowskich mieszkańców Piotrkowa i okolicznych miejscowości. Spoczęli tu m. in. :
- Chaim Dawid Bernard syn Isachara Bera z Działoszyna, zmarły w dn. 4 lutego 1858 r. (20 szewat 5618 r.), uznawany za cudotwórcę lekarz i cadyk, który został chasydem pod wpływem Dawida Biedermana z Lelowa; uczeń Jakowa Icchaka Horowica "Widzącego z Lublina",
- Meir Menachem Finkler, zmarły według różnych źródeł w 1912 lub 1924 r. cadyk z dynastii radoszyckiej,
- Isachar Dow Ber ha-Kohen syn Awrahama Cwi Tornheim z Wolborza, zmarły w dn. 20 październia 1887 r. (2 cheszwan 5648 r.), cadyk, uczeń Urie ze Strzelisk, Isachara Dowa z Radoszyc i Eliezera Hofsteina z Kozienic, autor dzieła "Awodat Isachar",
- Menachem Mosze Waltfried z Roprzy.

Podczas drugiej wojny światowej cmentarz uległ częściowej dewastacji , a na jego terenie naziści dokonywali egzekucji. Ofiary grzebano w miejscu kaźni.

Pomimo zniszczeń jest to jeden z lepiej zachowanych cmentarzy żydowskich w Polsce. Nekropolia jest ogrodzona murem z cegły, w budynku przy wejściu mieszka opiekunka cmentarza Janina Grędecka. Na terenie cmentarza o powierzchni 3,3 ha zachowało się - według szacunkowych danych - około 3000 macew, z których najstarsze pochodzą z końca XVIII w. Znajdują się tu również groby osób zmarłych w okresie powojennym oraz w ostatnich latach, m. in. Bronki Herszlikowicz Podlejskej (zm. 22 marca 2000 r.) oraz Romana Hipszera (zm. 20 lutego 2005 r.). W 2004 r. dzięki staraniom m. in. Israela Meira Lau, Naftalego Lau-Lavie; Saula, Roberta, Henry'ego Howarda i Rose Dessau odbudowano ohele cadyków: potrójny ohel Meira Menachema Finklera, Isachara Dowa Bera ha-Kohena Tornheima i Menachema Mosze Waltfrieda oraz ohel Chaima Dawida Bernarda.

Cmentarz należy do Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi. Obiekt jest udostępniony do zwiedzania od poniedziałku do czwartku w godz. 09.00-16.00, w piątki w godz. 09.00-15.00, w niedziele w godz. 09.00-16.00. W soboty oraz dni świąt żydowskich cmentarz jest zamknięty.

tekst: K. Bielawski

Cmentarz żydowski w Piotrkowie Trybunalskim w obiektywie Krzysztofa Krzemińskiego
Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski
Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski
Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski Piotrków Trybunalski - cmentarz żydowski
Więcej zdjęć tego Autora znajdziesz na stronie Projekt Fabryka
Cmentarz żydowski w Piotrkowie Trybunalskim w obiektywie Aleksandra Batorowskiego
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Piotrkowa Tryb. i ich nekropoliach.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają te cmentarze z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas