W Piotrkowie Trybunalskim (w języku jidysz - Piotrykow) istnieją dwa cmentarze żydowskie. "Stary" cmentarz żydowski - położony przy synagodze przy obecnej ul. Wojska Polskiego - powstał w 1689 roku i funkcjonował do końca XVIII wieku. Rabin Szymon Huberband w swej pracy "Der churbn fun szułn, besmedreszs un bejs ha-chaim" tak pisał o dziejach tego cmentarza: "Stary cmentarz (.....) zajmował całą działkę na wschód od synagogi i domu studiów religijnych. Fakt, że synagoga i beit ha-midrasz były bezpośrednio przy cmentarzy, był swego czasu powodem wielkiej dysputy pomiędzy piotrkowskim rabinem, wielkim znawcą Talmudu i autorem Szajlos We-Tszuwos Nefesz Kai, rabinem Chaimem Eliezerem Waksem a Radzyminer Rebbe, wielkim Gerszonem Henechem Leinerem. Był czas, kiedy grunta cmentarne obejmowały także teren, który dziś jest ulicą Piłsudskiego. Jednak kiedy ulice miasta były ponownie wytyczane, Żydzi zostali zmuszeni do ekshumowania kości kilku ciał dla zrobienia miejsca pod drogę. Na ul. Piłsudskiego były znaki ostrzegające Kohenów przed wchodzeniem na to miejsce. Stary cmentarz był miejscem wiecznego pochówku między innymi: rabina Hirszi Piotrkowera; jego syna rabina Nosn Nuty, trzeciego rabina Piotrkowa; rabina Jankewa Mizurik; całej dynastii Katz, rabina Jehudy Katza, szczycącego się tytułem "Wielkiego Lwa"; umęczonego rabina Efraima Fiszla; rabina z Przedborza reb Szaula, jednego z dwunastu rabinów, którzy nałożyli ekskomunikę na Jakuba Franka i wielu mędrców i uczonych. Kilka miesięcy przed wojną, dzięki wysiłkom YIVO wiele macew zostało wykopanych z ziemi. Wiele z odnalezionych nagrobków było ozdobionych polskim orłem i piękną ornamentyką. Niemcy usunęli macewy z grobów i wykorzystali je do ułożenia chodnika przez cmentarz, z synagogi po jednej jego stronie do szopy po drugiej". W wyniki zniszczeń dziś na tym cmentarzy nie ma żadnych macew. O przeszłości tego miejsca przypomina tablica, umieszczona tu w 1997 roku przez piotrkowskich Żydów, którym dane było przeżyć czasy Zagłady.

Drugi cmentarz żydowski w Piotrkowie Trybunalskim znajduje się przy ul. Spacerowej 93. Nekropolia ta powstała w latach 1791 - 1792 i należy do najciekawszych zabytków żydowskiej sztuki sepulkarnej w Polsce. Mimo wielu zniszczeń, na powierzchni ponad trzynastu hektarów do dziś zachowało się około trzech tysięcy nagrobków, zachwycających artyzmem wykonania. Na macewach wyryto inskrypcje w języku hebrajskim, niemieckim, rosyjskim i polskim. Jest tu ohel cadyka Chaima Dawida Bernharda (1758 - 1858), odbudowany w latach powojennych przez Saula i Roberta Dessau. Na cmentarzu znajdują się także zbiorowe mogiły ofiar Holocaustu.

Wiele informacji o społeczności żydowskiej oraz Holocauście w Piotrkowie Trybunalskim znajdziesz na stronach:

A tale of one city. Piotrkow Trybunalski *
Piotrkow Trybunalski ShtetLinks *
Piotrkow Trybunalski Ghetto

tekst: K. Bielawski